پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٨٥ - آينده؛ متفاوت با گذشته

بنابراين هر حادثه‌اى را، به شرط كشف جهت شباهت آن، مى‌توانيم با گذشته مقايسه كنيم و از رهگذر گذشته راه آينده را ترسيم نماييم.

آينده؛ متفاوت با گذشته‌

در اين‌جا لازم است به بررسى آن مواردى كه به عنوان اشكال مطرح شده است بپردازيم. در مطالب گذشته به اين موضوع پرداختيم كه برخى، نهضت روحانيت را يكى از مصاديق همين سخن مى‌دانند و آن را با توجه به سابقه قبلى مردود مى‌شمارند؛ به اين بيان كه در نهضت روحانيت و قيام آنها عليه طاغوت كه به شكست طاغوت منتهى شد، عده‌اى معتقد بودند كه چون قيام‌هاى قبلى ناكام مانده‌اند اين نهضت نيز محكوم به شكست است و با اين توجيه در مبارزه شركت نمى‌كردند؛ چه، مى‌گفتند آينده هم مانند گذشته است و همان‌گونه كه روحانيت در گذشته شكست خورد، در آينده نيز شكست خواهد خورد. اين گروه همين استدلال را بهانه قرار داده، به وظايف اجتماعى و شرعى خود عمل نمى‌كردند.

اما بايد بگوييم كه آنها حوادث گذشته و آينده را در جهت مشابهتشان با هم مقايسه نكرده‌اند و متوجه نشده‌اند كه بين اين حوادث حتى جهت افتراق نيز وجود دارد؛ مثلاً در آن زمان مردم آگاهى كافى نداشتند و امكان ارائه آموزش صحيح به مردم و روشن ساختن اذهان وجود نداشت يا بسيار ضعيف بود؛ اما در نهضت اخير، خودِ مردم از جريانات گذشته عبرت گرفتند و نيز امكان آموزش و روشن‌كردن اذهان و تبليغات، خيلى بيشتر فراهم بود. از اين‌روى نمى‌توان اين دو دوره را با هم مقايسه كرد و نتيجه گرفت كه چون آن روز شكست خوردند پس امروز نيز اين نهضت محكوم به شكست است.

در آن زمان عده‌اى توانستند با تبليغات سوء مردم را فريب دهند و از صحنه دور سازند؛ حال در اين زمان هم اگر همان‌گونه عمل كنند و همان شرايط ظهور پيدا كند، يقيناً همان نتايج به بار مى‌آيد؛ ولى وضعيت امروز با گذشته بسيار متفاوت است. امروزه مردم به سرعت متوجه حقايق مى‌شوند و مى‌توان آنها را از تبليغات سوء دشمن آگاه و مصون كرد. در شرايط حاضر، نااميدى و انفعال به بهانه شكست‌هاى گذشته، كارى بسيار نادرست است. گذشته و حال، هرگز