كار و امور معيشتى و عبادت سفارش مى‌كنند: در روايتى على(عليه السلام) به امام حسن(عليه السلام) توصيه مى‌فرمايند: اِقْتَصِدْ يَا بُنَىَّ فِى مَعِيشَتِكَ وَ اقْتَصِدْ فِى عِبَادَتِكَ.[١] در ضمن روايت ديگرى حضرت(عليه السلام) ميانه‌روى را از جمله اخلاق اهل ايمان بر مى‌شمارند و مى‌فرمايند: اَلْمُؤْمِنُ سِيرَتُهُ الْقَصْدُ.[٢] در قرآن كريم نيز تعابيرى مانند «قصد» وارد شده است كه حكايت از ميانه‌روى مى‌كند. در سوره لقمان، در ضمن نصايح آن حضرت به فرزندشان مى‌فرمايد: وَ اقْصِدْ فِى مَشْيِكَ...‌.[٣]

واژه‌هاى قصد و اقتصاد كه هر دو از يك مادّه لغوى هستند در لغت عرب به معناى «ميانه‌روى» است؛ البته براى «قصد» معانى ديگرى مانند اراده كردن و تصميم گرفتن نيز بيان شده است؛ ولى در بين اين معانى، معناى اصلى اين مادّه همان ميانه‌روى است. به هر حال حضرت لقمان(عليه السلام) در نصايح خود به فرزندش، او را به ميانه‌روى در مشى توصيه مى‌فرمايند. البته بايد بررسى نمود كه مقصود از مشى چيست؟ آيا تنها مشى فيزيكى يعنى راه رفتن با پا منظور است يا تمام رفتارهاى آدمى را در بر مى‌گيرد؟ به هر حال قدر يقينى اين سفارش آن است كه بگوييم حضرت لقمان(عليه السلام) فرزند خود را به ميانه‌روى در راه رفتن سفارش مى‌فرمايند؛ يعنى در راه رفتن حد اعتدال را رعايت كن؛ نه خيلى تند و شتاب‌زده راه برو و نه آن‌قدر آرام و آهسته و بى‌خيال كه از فعاليت‌هاى ديگر باز بمانى. لذا بايد حد اعتدال را حتى در راه رفتن نيز رعايت نمود؛ همان‌گونه كه در مورد سخن گفتن نيز در همين سوره از قول حضرت لقمان نقل شده است كه صداى خود را نه زياد بالا ببريد، كه مزاحم ديگران شود و نه آن‌قدر آهسته سخن بگوييد كه غرض حاصل نشود و مخاطب، سخن شما را نشنود. با در نظر گرفتن وضعيت مخاطب و فاصله از او و هدفى كه از حرف زدن با او دنبال مى‌كنيد، ميزان بلندى و كوتاهى صوت خود را تنظيم كنيد. در اين‌جا با يك معيار عقلايى ـ كه همان اكتفا به تحصيل غرض مى‌باشد ـ مى‌توان ميزان بلندى و كوتاهى صدا را تعيين كرد؛ يعنى نه آن‌قدر بلند صحبت كنيد كه سرزنش عقلا را در پى داشته باشد و نه آن‌چنان آهسته حرف بزنيد كه نتوانيد غرض خود را

[١] بحارالانوار، ج ٧١، ص ٢١٤. [٢] ميزان‌الحكمة، ج ٨، ص ١٣٩. [٣] لقمان (٣١)، ١٩. ‌