اموال و اعراض ديگران تعدى نمود، او را از عملكرد زشتش آگاه نسازيم و چشم‌پوشى كنيم يا اين‌كه همه جا درصدد مقابله به مثل و انتقام و ستاندن حق خود باشيم؟ شايد از بررسى آيات و روايات در اين زمينه به اين نتيجه برسيم كه قاعده كلى از نظر حقوقى و قانونى اين است كه اگر كسى مرتكب ظلم شد، طرف مقابل و فرد مظلوم حق دارد مقابله به مثل نمايد؛ ولى اين سخن، بيان يك مسأله قانونى است و در مسايل اخلاقى چنين دستورالعملى وجود ندارد؛ بلكه از نظر اخلاقى و برحسب موارد، وظيفه ما تغيير مى‌كند.

در برخى موارد اگر كسى مرتكب ظلم شود بايد چشم‌پوشى كرد و نبايد درصدد احقاق آن برآمد. چه بسا با اين عمل، طرف مقابل جَرى شود و نسبت به همان شخص و هم‌چنين ديگران دوباره ظلم روا دارد. از طرفى نيز گاهى گذشت باعث جرأت‌يافتن طرف مقابل مى‌شود؛ يعنى اگر در برابر ظلم او مقابله به مثل نكنيم، وى جرأت پيدا مى‌كند و باز هم مرتكب اين عمل زشت مى‌شود. پس در اين‌جا به عنوان نهى از منكر يا تأديب، لازم است انسان عكس‌العمل نشان دهد. درست است كه شما مى‌توانيد اهل گذشت باشيد و از حق خود بگذريد؛ اما اين كار صحيح نيست؛ چراكه او را در تكرار گناه جَرى مى‌كند. بايد عكس‌العملى مناسب نشان بدهيم تا ديگر اين كار را تكرار نكند و به خود اجازه ندهد كه در حق ديگران چنين رفتارى داشته باشد.

از جانب ديگر بايد توجه داشت كه وقتى حقى تضييع شود در واقع حقى از خداوند متعال فرو گزارده مى‌شود؛ يعنى در حقيقت فرد گنهكار ظلم بزرگ‌ترى در حق خودش روا داشته است. لذا نبايد راضى شويم كه وى گناهكار تربيت شود. اخلاق اسلامى اقتضا مى‌كند كه نگران گنهكارى ديگران باشيم. اگر با چنين افرادى برخورد لازم و مناسب نشود، نه‌تنها حق ديگران تضييع مى‌گردد و به ديگران ظلم مى‌شود، بلكه خود فرد نيز متضرر شده و شخصيتش فاسد مى‌گردد. براى جلوگيرى از ارتكاب گناه و تكرار كار زشت بايد عكس‌العمل نشان داد تا گنهكار تنبيه شود. در چنين مواردى قصاص و مقابله به مثل بهتر از گذشت است؛ چراكه چشم‌پوشى باعث جرأت او در تكرار گناهش مى‌شود اما اگر مقابله به مثل كنيم و مخصوصاً در مراحل اوليه جلوى اعمال زشت او را بگيريم طرف جرى نشده، متنبّه مى‌گردد و چه بسا

‌