چنين كسى در واقع حيله به كار بسته و راه خدعه و فريب در پيش گرفته است. با توجه به اين فرمايش حضرت، شخص مؤمن مى‌بايد از اين گونه رفتارهاى ناشايست و نامطلوب دورى گزيند؛ چون مؤمن اهل صفا و يكرنگى است و دوستى او واقعاً دوستى و دشمنى او به يقين دشمنى است. اين گونه نيست كه با كسى طرح دوستى بريزد و اظهار رفاقت نمايد ولى در واقع و در عمق دلش نسبت به او دشمنى داشته باشد. اگر شخص مؤمن با كسى اظهار دوستى مى‌كند، در قلب و عمق وجودش هم واقعاً به او محبت دارد و مى‌خواهد با او دوست باشد. حضرت(عليه السلام) در اين مقام چه نيكو و زيبا مى‌فرمايند: وَلاَتَعْمَلْ بِالْخَدِيعَة؛ در رفتار با ديگران اهل حيله و نيرنگ مباش؛ بلكه اهل صفا و يكرنگى باش و ظاهر و باطنت يكى باشد. وقتى با كسى اظهار دوستى مى‌كنى، واقعاً خيرخواه او باش كه اهل خدعه و نيرنگ بودن شايسته فردى چون تو نيست و نيرنگ‌بازى خُلق افراد پست و لئيم است؛ فَاِنَّهُ خُلْقَ لَئِيم[١].

ب) خيرخواهى و دل‌سوزى

شرط ديگر استحكام و استمرار دوستى، خيرخواهى و دل‌سوزى است. سزاوار است وقتى با كسى عهد رفاقت بستيد، كاملا خيرخواهش باشيد. در واقع اين سخن تأكيد بر همان يكرنگى است؛ يعنى بعد از رعايت موازين و ملاك‌هاى انتخاب رفيق صالح، وقتى دوست شايسته‌اى را انتخاب نموديد و به يقين دانستيد كه از نظر موازين اخلاقى اسلام دوستى و رفاقت با وى مورد تأييد است، بايد علاوه بر غنيمت شمردن چنين رفاقتى، با وى با نهايت صميميت رفتار كنيد. و به آنچه مقتضاى خيرخواهى و دل‌سوزى است عمل نماييد. مثلا بايد در مشكلات يار و ياور او باشيد؛ از لغزش‌هاى او چشم بپوشيد و او را از ارتكاب خطا باز داريد. از اين روى وقتى كسى را به دوستى گرفتيد، نبايد در اين دوستى كوتاهى كنيد؛ مى‌بايد صددرصد خيرخواه و پشتيبان او باشيد و اگر از او لغزشى مشاهده كرديد به او تذكر دهيد و به صورت صحيح آن لغزش را برطرف نماييد. همين‌طور اگر كار خوبى انجام داد از عمق دل او را تحسين كنيد و تا آن‌جا كه در توان داريد در تحصيل كمالات، وى را يارى رسانيد تا در انجام كارهاى خير پيشرفت كند. مثلا اگر دو محصل يا دانشجو رفيق يكديگرند هريك مى‌بايد خيرخواه ديگرى

[١] در برخى نسخ «خلق اللئيم» آمده كه اين تعبير نيز درست است. ‌