پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٩٥ - نقش ميل و گرايش در رفتار

از انسانيّت تا...

بسم اللّه الرّحمن الرّحيم

وَ لاَ تَكُونَنَّ مِمَّنْ لاَ يَنْتَفِعُ مِنَ الْعِظَةِ اِلاَّ بِمَا لَزِمَهُ[١] فَاِنَّ الْعَاقِلَ يَتَّعِظَ بِالاَْدَبِ، وَالبَهَايِمُ لا تَتَّعِظُ اِلاَّ بِالضَّرْبِ؛

از كسانى مباش كه جز در مواردى كه به آن الزام شوند، از پند و موعظه بهره‌اى نمى‌برند كه همانا عاقل به ادب پند مى‌پذيرد وچهارپا پند نمى‌پذيرد مگر با تازيانه.

نقش ميل و گرايش در رفتار‌

شايد اين جمله براى افراد زيادى يك پرسش بى‌جواب باشد كه، چرا آدمى على‌رغم شنيدن نصايح و گرفتن رهنمود از روايات و آيات و برخوردارى از شناخت صحيح، كمتر به آنها عمل مى‌كند؟ چه بايد كرد تا آدمى بدون پند ديگران و موعظه مجدد و نصيحت ناصحان، خود راه درست و صحيح را برگزيند و بدان ره پويد؟ به‌راستى اين سؤال حقيقت مسلّم و ملموس زندگى ماست و پاسخ آن از اهميت خاصى برخوردار مى‌باشد.

بى‌ترديد اعمال و رفتارى كه انسان انجام مى‌دهد مانند هر حيوانى از يك نوع درك و ميل سرچشمه مى‌گيرد و اگر در پى انجام كارى برمى‌آيد براى رسيدن به نتيجه و هدفى است. حيوان، اگر علف مى‌خورد، به دنبال سير شدن است و انسان هم اگر غذا مى‌خورد از روى گرسنگى است. پس انسان با حيوان در اين جهت اشتراك دارند كه براى تحصيل نتيجه و مطلوب عمل مى‌كنند و به تعبيرى اعمال او از يك علت غايى برخوردار است و اگر اين علت غايى مطرح نباشد هرگز به انجام كارى اقدام نمى‌كند و هر عملى كه انجام مى‌دهد ناشى از ميلى است كه نسبت به نتيجه آن دارد و در پى رسيدن به آن نتيجه است.