پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١١٠ - از طريق جهل به تكامل نتوان رسيد

از طريق جهل به تكامل نتوان رسيد‌

انسان‌ها به‌گونه‌اى آفريده شده‌اند كه از نعمت وجود يكديگر استفاده كنند، يار و ياور يكديگر باشند و جهت تكامل و ترقى مددكار هم بوده، از يكديگر استفاده كنند. اما بى‌ترديد راه تكامل از طريق كسانى كه به هر علتى از نعمت عقل محروم هستند، مسدود است و هم‌نشين‌ى با آنان جز ضرر و زيان و بدبختى ثمره‌اى ندارد. البته طرق محروميت از عقل متفاوت است: برخى در اثر سوء اختيار و به دست خويش خود را به نابخردى و عقل‌گريزى مبتلا مى‌سازند، برخى از بدو خلقت از نعمت خدادادى عقل محروم هستند، بعضى به واسطه امراضى كه بدان دچار شده‌اند، عقل خود را از كف داده و مجنون شده‌اند، عده‌اى هم با اين كه قوه عاقله خدادادى داشته و دارند، در اثر كنار گذاشتن و به كار نگرفتن آن، كم‌كم نيروى عقل و تدبير خود را از دست داده‌اند؛ چون هر قوه‌اى را كه انسان از آن استفاده نكند و آن را تعطيل بگذارد، كم‌كم توان خود را از دست مى‌دهد؛ مثلا اگر كسى چشم خود را براى مدتى ببندد، كم نور مى‌شود و يا اگر عضوى مانند دست را مدتى ببندد، كم‌كم خشك مى‌شود و نيروى خود را از دست مى‌دهد. قوه عاقله هم اگر با وجود استعداد خدادادى و عقل مادرزادى به كار گرفته نشود كم‌كم نور آن خاموش مى‌گردد. به كار نگرفتن نيروى عقل به اين معناست كه آدمى غرق در شهوات شده، دنبال هوا و هوس‌ها برود؛ كه در اين صورت ديگر به فرمان عقل گوش نمى‌دهد و از اين رهگذر كم‌كم نور عقل او خاموش مى‌شود و خردمندى خويش را از دست مى‌دهد. لذا هم‌نشين‌ى و مصاحبت با چنين كسانى كه به هر علتى از توان عقلى بى‌بهره هستند نه تنها براى انسان فايده‌اى ندارد، بلكه آدمى را در معرض اثر سوء رفتار آنها قرار مى‌دهد و باعث بدبختى و نگون‌بختى مى‌گردد كه صُحْبَةُ الْجاهِلِ شُؤْمٌ؛ هم‌نشين‌ى با جاهلان شوم است.