پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٨٣ - آفات روابط اجتماعى سالم
تو نرمى كن و ملايمت نما: عِنْدَ شِدَّتِهِ عَلَى اللِّين، و اگر به طور دايم رفتارهاى نامناسب از او سر مىزند و هميشه مرتكب اعمال ناپسند مىشود و آن اعمال را تكرار مىكند تو بكوش تا براى اين رفتارهاى نامناسب او عذر و بهانه بجويى و اعمال زشتِ مكرر او را به شكلى توجيه كنى. مثلا با خود بگو اگر وى فلان عمل ناروا را انجام داده است به يقين مجبور بوده يا نفهميده يا متوجه نبوده و عذر موجّه و دليل مقبولى داشته است؛ لذا معذور است.
در ادامه اين توصيهها، حضرت(عليه السلام) ما را به عملى سفارش مىكنند كه انجام آن چندان سهل نيست. ايشان مىفرمايند: حَتَّى كَأَنَّكَ لَهُ عَبْدٌ وَكَأَنَّهُ ذُو النِّعْمَةِ عَلَيْك؛ فرض كن تو بنده او هستى و او آقا و ولىنعمت تو است. اين كلام حضرت(عليه السلام) عمق روابط سالم اجتماعى را در اسلام ترسيم مىكند. حفظ روابط اجتماعى به ويژه ارتباط دوستانه آن قدر براى جامعه اسلامى ضرورى و مطلوب است كه مسلمانها مىبايد نسبت به هم به قدرى مهربان باشند كه خود را بنده دوست خود بشمارند. يعنى ارتباط دو دوست بر اين قاعده استوار است كه بايد خود را بنده او بدانى و هرگز از او توقع خدمت نداشته باشى؛ بلكه چون او آقا و ولىنعمت شماست، بايد به او خدمت كنى؛ لذا اگر او به طور مكرر مرتكب رفتار ناشايست شود، ديگر اجازه ناخرسندى را به خود نخواهى داد. وجود چنين باورى در ذهن موجب مىگردد تا در وهله اول شما خودتان را براى مواجهه با چنين دوستانى آماده سازيد و طرف مقابل نيز با مشاهده رفتار پسنديده شما، رفتار خود را اصلاح مىكند؛ ولى اگر كوتاهى او را در حفظ روابط اجتماعى با رفتار متقابل پاسخ دهيد و رفتار ناشايست او را با عمل ناپسند ديگرى جواب دهيد ديگر هيچ رابطهاى جز خصومت و كينهتوزى باقى نمىماند؛ چراكه هميشه انسانها دچار غفلت و اشتباه مىشوند و اگر خواسته باشيم تمام اين رفتارهاى اشتباه را پاسخ دهيم نه تنها رابطه دوستى باقى نمىماند بلكه هر مرتبهاى از مراتبِ پايينترِ روابط اجتماعى نيز فرو مىريزد. براى حفظ رفاقت و محفوظ ماندن حريم مسلمانى و رابطه محبتآميز، هركدام از اعضاى جامعه بايد با خود بگويد كه وظيفه من خدمت به دوست و هر انسان ديگر است؛ لذا او به هر شكلى كه رفتار كند، من فقط يك وظيفه دارم و آن اينكه عبد و بنده او هستم و او مولاى من است.