فيزيولوژيك دارد؛ اما برخى از اميال عامل و منشأ عضوى ندارند يا اگر عاملى عضوى و ارگانيك در آنها دخيل است، نقش برجسته ندارد؛ بلكه حرف اصلى را نيروى روانى مى‌زند؛ مانند ميل و گرايش محترم شمرده شدن. اين گرايش، محصول يك عضو خاص در بدن انسان نيست و چشم و گوش يا غده خاصى منشأ مستقيم آن نيست؛ بلكه حالتى روانى است كه در آن انسان از مورد احترام قرارگرفتن احساس خشنودى مى‌كند و عضوى خاص انسان را به اين گرايش وا نمى‌دارد. در اين‌جا عامل اصلى روح انسانى است و ارتباط اين گرايش با بدن و عضو خاص، كم و گاه بسيار ناچيز است.

ميل انس با خدا و مناجات با رب‌الارباب نيز از جمله ديگر گرايش‌هاى غيرعضوى است كه نمى‌توان براى آن يك منشأ عضوى معرفى كرد. ميل انس با خداوند، گرايشى قوى و برتر است كه آدمى حاضر است براى اجابت آن هر سختى و مشقتى را به جان بخرد و سرما، گرما، بى‌غذايى و بى‌خوابى را تحمل كند تا حلاوت مناجات با خدا و انس با حضرت دوست را بچشد.[١] بنابراين همان‌گونه كه منشأ اين گرايش‌ها و استعدادها مى‌تواند يك عامل عضوى يا روحى باشد، موانع شكوفايى و بروز اين ميل‌ها و گرايش‌ها نيز گاه يك عامل بدنى و عضوى است و گاه يك حالت روحى و روانى خاص.

تعارض گرايش‌ها‌

اين‌كه انسان تا چه اندازه از اين ميل‌هاى طبيعى و غريزى تبعيت مى‌كند بحثى فراتر از حوصله اين مقال است و ما اينك درصدد بررسى آن نيستيم؛ اما اين نكته پذيرفته شده است كه انسان خود در فراهم آوردن مقدمات ارضاى اين گرايش‌ها و رفع موانع آن نقشى اساسى و عمده دارد و از اين طريق مى‌تواند آنها را تحت كنترل درآورد و روش‌هاى تهيه مقدمات و راه‌هاى برخورد با موانع آنها را فراهم سازد؛ مثلا شنيدن موعظه و تعليم و تربيت يافتن در مكتب

[١] خوب است در اين‌جا اين نكته را ياد آور شويم كه محروميت از لذت مناجات با خداوند و انس با او گاه يك عقوبت الهى است؛ يعنى افرادى كه به گناه و آلودگى‌هاى اخلاقى و اعتقادى و رفتارى مبتلا هستند، گاه با وجود علم و تحصيلات، از اين لذت محروم مى‌شوند و اين موانع از بروز آن استعداد و ميل فطرى جلوگيرى مى‌كند و مانع شكوفايى آن مى‌گردد. ‌