عبارت ديگر در حالى كه نبايد در كارهاى خود صرفاً درصدد تحصيل رضايت مردم باشد، اجتناب از ايجاد سوء ظن نيز لازم است. در يك كلام تحصيل رضايت خداوند متعال در هر حال ضرورى است و انسان بايد ببيند كه خداوند از او راضى است يا نه؟ روايات بسيار مفصل، عميق و نابى در اين مورد وجود دارد كه در جلد نخست اين نوشتار به آن پرداختيم. شايد از همه اين روايات جالب‌تر آن سخن امام باقر(عليه السلام) به جابربن يزيد جعفى است كه شرح و بيان آن گذشت.[١] ملاك ارزشيابى، كلام خداوند متعال و قضاوت حضرت حق است نه حرف مردم، و انسان نبايد حرف مردم را ميزان ارزش خود و اعمالش قرار دهد؛ بلكه بايد به معيار واقعى ارزشيابى، يعنى خواست خداوند و بعد كلام پيامبر(صلى الله عليه وآله) و ائمه معصومين(عليهم السلام)مراجعه نمايد و براساس آن عملكرد خويش را محك بزند.

نه‌تنها تحصيل رضايت دل مردم و خشنودى آنها لازم نيست بلكه اصولا نبايد در پى رسيدن به خوش‌بينى ديگران برآمد؛ چه اين عمل يك نوع شرك است. آنچه توصيه شده و مطلوب است اجتناب از ايجاد سوءظن در اذهان مردم است. آدمى نبايد با اين انديشه و انگيزه رفتار كند كه مردم از او تعريف و تمجيد كنند. مؤمن موحّد بايد هميشه و در هر كارى خداوند متعال را مد نظر داشته باشد و البته اگر كسى با خدا باشد، خداوند متعال نيز دل‌هاى مردم را نسبت به او مهربان خواهد كرد: إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّلِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحمَنُ وُدًّا.[٢] شخص مؤمن نبايد به‌گونه‌اى عمل كند كه تمام همّ و غمّ وى تحصيل رضايت مردم و خشنودى آنها باشد و هميشه تلاش كند تا مردم وى را دوست بدارند؛ بلكه مى‌بايد پيوسته در پى كسب رضايت خداوند متعال باشد و خداوند منان نيز هروقت صلاح بداند دل‌هاى مردم را نسبت به او مهربان مى‌كند. از آن طرف نيز مؤمن نبايد كارى كند كه مردم نسبت به او بدبين شوند و نبايد خود را در معرض اتهام و سوء ظن و تهمت قرار دهد.

غفلت از ظرافت اين كلام روشنگر و بيان الهى باعث شده است كه برخى افراد و بعضى از طوايف اهل تصوف دچار لغزش و انحراف شوند. آنها مى‌پندارند كشتن نفس و مبارزه با آن، انجام اعمال و رفتارى است كه باعث بدبينى و سرزنش مردم شود. از آن‌جا كه اين گروه مبارزه

[١] پند جاويد، ج ١، ص ١٠٥. [٢] مريم (١٩)، ٩٦. ‌