باشيد و آگاهانه، خردمندانه و فعّالانه عمل كنيد. مبادا هميشه منفعل باشيد تا ديگران براى شما تصميم بگيرند و شما را از اين سو به آن سو بكشانند. خودتان قدرت تشخيص داشته باشيد.

حق‌شناسى‌

از جمله كلمات قصارى كه حضرت على(عليه السلام) به دنبال فرمايش فوق بيان مى‌فرمايند، اين جمله شريف است: كُفْرُ النِّعْمَةِ لُؤْم؛ كفران نعمت، لئامت است. انسان به طور فطرى و خود به خود ميل دارد كه از ولى نعمت خود قدردانى نموده، نسبت به او حق‌شناسى كند. اين خواسته طبيعى و فطرى هر انسانى است كه خداوند سبحان آن را آفريده است. آدمى وقتى از كسى كه به او نعمتى داده يا به او كمك كرده است، تشكر و قدردانى مى‌كند، در واقع وجدان خود را راضى و خشنود مى‌نمايد و از درون آرامش پيدا مى‌كند؛ يعنى آن ميل درونى و الهى او ارضا مى‌شود. اما گاهى اوقات اين خواسته‌ها منحرف مى‌شوند، به طورى كه انسان از اين راهنمايى‌هاى فطرى الهى محروم مى‌گردد؛ بدين معنا كه در اثر سوء اختيار، پيروى از هوا و هوس‌هاى نفسانى و پاى‌بندى به لذايذ آنى و زودگذرِ دنيا، اين كرامت‌ها و بزرگوارى‌ها از او سلب مى‌گردد و اين فطريات الهى را از دست مى‌دهد. حتى اين انحراف از فطرت تا بدان مرز پيش مى‌رود كه اگر كسى به او خدمتى نمايد، آن را خدمت به حساب نمى‌آورد؛ لذا آن خدمت را فراموش و نسبت به صاحب آن ناسپاسى مى‌كند. واضح است كه اگر كسى روحيه حق شناسى نداشته باشد، شكر نعمت‌هاى خدا را هم نمى‌گذارد. اين روحيه، صفت زشتى است كه باعث مى‌شود انسان، شرافت ذاتى خدادادى خود را ببازد. گوهر وجود انسان اين كرامت خدادادى را در خود نهفته دارد و جوهر روح انسان به حق‌شناسى و شكرگزارى گرايش دارد. حال اگر انسانى اين روحيه فطرى را از دست بدهد، در واقع آن شرف، كرامت و بزرگوارى الهى خود را از دست داده و انسان پست، زبون و لئيمى شده است؛ كُفْرُ النِّعْمَةِ لُؤْم. اين نهايت پستى و رذالت است كه كسى به آدمى خدمت كند، ولى وى آن را فراموش كند يا به جاى اين كه در مقابل احسان او، شكرگزارى و قدردانى نمايد، ضد آن را انجام بدهد.

‌