از طرفى تأثير وسايل، خود عامل ديگرى است. چه بسا انواع وسايل مهيا شود و انواع نقشه‌ها و طرح‌ها ارايه گردد و اين‌جا و آن‌جا توصيه شود، ولى در پايان به جاى كسب منفعت، سرمايه اوليه نيز بر باد رود. اگر انسان صرفاً بر اساس محاسبه و بدون توكل به خداوند پاى به ميدان بگذارد، در صورت شكست خوردن و از كف دادن سرمايه اوليه، به شدت سرخورده مى‌شود. اين حالت هم از نظر روحى و روانى برايش مضر است و هم از نظر سلامت جسمى، و حتى گاه منجر به مرگ مى‌شود. كسانى كه صرفاً براساس تلاش شخصى و بر پايه محاسبات اقتصادى و فرصت‌سنجى عمل مى‌كنند اگر بعد از تلاش به نتيجه نرسند تعادل روحى و روانى خود را از دست مى‌دهند.

در نظر بگيريد اگر كسى با محاسبه شخصى وبدون توكل بر خدا براى ازدواج با فردى معين، سال‌ها زحمت كشيده و مقدمات اين كار را فراهم كرده است، حال اگر بعد از چند سال تلاش، پاسخ منفى بشنود سرخورده مى‌شود و به مشكلات روحى و روانى و جسمى مبتلا مى‌گردد و حتى ممكن است حالات روانى غير متعادلى پيدا كند. ولى اگرتوجه داشته باشد كه روزى هر شخصى مقدر است و با اين اعتقاد اقدام نمايد، ديگر هرگز به حالات بحرانى و غير طبيعى دچار نمى‌شود و گرفتار سرخوردگى نمى‌گردد. وقتى انسان مى‌پذيرد كه آنچه نصيبش مى‌شود، طبق يك تقدير حكيمانه است و به دور از تصرف ديگران و تنها با دست تدبير الهى رقم خورده است و بى‌ترديد حكمتى در پس اين عمل وجود دارد، هرگز دچار عوارض منفى نمى‌شود. چنين كسى باور دارد كه خداوند منان بى‌جهت اين‌گونه مقدر نكرده است؛ شايد جبران ضعف يا تكفير گناهان و معاصى موجب گرديده تا اين محروميت نصيب وى شود.گاه جبران يك گناه باعث مى‌شود به جاى عذاب در عالم برزخ و قيامت، در همين دنيا متحمل يك خسران اقتصادى شويد كه اين خسران نيز خود بر اساس حكمت و ناشى از رحمت و عطوفت الهى به بنده‌اش مى‌باشد. به هر حال خداوند اين شرايط را پيش مى‌آورد تا گناهان را جبران كند و حتى در برخى موارد تحمل اين نوع ضررها و نااميدى‌ها زمينه‌ساز رشد معنوىِ بيشتر است، تا آدمى در اين شرايط صبر پيشه كند و توجهش به خدا زياد شود و در عمل نشان دهد كه بنده خداست و راضى به رضاى او است؛ هرچند رضايت او در محروميت از روزى و خواسته‌هاى دنيايى باشد. در واقع محروميت از خواسته‌ها موجب پيدايش حالات بسيار

‌