با اين سخن، موقعيت بعضى از آيات قرآن، روايات و يا بعضى از رفتارهاى اميرالمؤمنين على(عليه السلام) و فرموده‌هاى آن حضرت و ديگر ائمه(عليهم السلام) روشن مى‌گردد كه بر چه مبنايى در يك‌جا دستور داده‌اند كه با رفق برخورد كنيد؛ ولى در جايى ديگر تازيانه را بلند مى‌كنند و بر سر فرد خطاكار مى‌زنند و يا با تندى مى‌فرمايند: ثَكَلَتْكَ اُمُّكَ اَتَدْرى مَاالاِْسْتِغْفار[١]؛ مادرت به عزايت بنشيند! واى بر تو! ... . شخص حكيم كه به دقايق كارها آگاه است مى‌داند كجا بايد نرمى به خرج داده و كجا بايد تندى نمايد. بنابراين اگر بزرگان و اشخاص فهيم گاهى به رفتارهاى تند و خشن روى مى‌آورند، رفتارى بى‌جا و خلاف اخلاق نيست؛ چراكه اگر ملايمت نتيجه عكس دهد؛ شما هم بايد به عكس برخورد كنيد و به جاى ملايمت، تندى و درشتى نماييد: وَربَّ كانَ الدَّاءُ دَوَاء؛ چه بسا دردهايى كه درمان‌بخش هستند و يا بر عكس چيزى را كه انسان به عنوان درمان استفاده مى‌كند، باعث مرض وى مى‌شود؛ مثلا مصرف مستمر و هميشگى غذايى كه براى بدن مفيد و مايه سلامت و حيات است، باعث مرض مى‌گردد. در رفتارهاى انسان نيز همين قاعده جارى است، هر چيز جاى خود را دارد كه اگر در غير جاى خودش به كار برود، نتيجه عكس مى‌بخشد.

مطلب ديگرى كه حضرت به آن تذكر داده‌اند اين است كه اگر شما كسى را به عنوان فردى خيرخواه نمى‌شناسيد و نمى‌دانيد خيرخواه شماست يا نه، يا حتى مى‌دانيد با شما كدورتى دارد، نبايد فكر كنيد هر چه مى‌گويد به ضرر شماست. ممكن است همان شخصى كه خيرخواه شما نيست، نصيحتى بكند كه به نفع شما باشد. بنابراين در حرف هر كسى، درست دقت كنيد كه حرف درستى است يا نه؟ اگر ديديد حرف خوب و درستى است، بپذيريد هرچند گوينده دشمن شما باشد. از طرف ديگر انسان گاهى به افرادى اعتماد مى‌كند چون معصوم نيستند، ممكن است گاهى طبق هواى نفس خود حرف بزنند؛ از اين رو پيروى از آن سخن باعث گمراهى شما گردد. به صرف اين كه به كسى اعتماد داريد و او را خيرخواه خود مى‌دانيد، نبايد تمام حرف‌هاى او را درست بشماريد و پيروى نماييد. علاوه بر اين كه گاهى على رغم نيت پاك، اشتباه مى‌كند.

[١] نهج‌البلاغه، قصارالحكم، ش ٤١٧. ‌