پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٩٦ - عوامل مؤثر در پيدايش و تقويت گرايش ها
اين هدف غايى مشترك از اشكال متنوعى برخوردار است و داراى سطوح مختلف مىباشد. گاهى فقط ارضاى يك غريزه آن هم براى مدتى كوتاه وى را به سمت انجام عمل مىكشاند و گاه اهداف عالىتر؛ ولى به هر حال هرگز عملى را بدون هدف انجام نمىدهد؛ حتى آن گاه كه در صحرا و خيابان قدم مىزند، اين قدم زدن بىهدف نيست. شايد خودش بگويد هدفى ندارم؛ ولى تحصيل آرامش و رفع خستگى روحى و كاهش سطح افسردگى و اضطراب و... علت غايى قدم زدن او است. بنابراين اگر ميل و گرايش نسبت به كارى نداشته باشيم هرگز آن كار را انجام نمىدهيم. خداوند اين ميل و گرايش را در نهاد هر انسان و حيوانى به وديعه نهاده است؛ مثلا خداوند انسان و حيوان را بهگونهاى آفريده است كه از خوردن غذا لذت مىبرند. البته نوع غذا فرق مىكند؛ ولى اين گرايش و لذت، غايتى است كه هر جاندارى از آن برخوردار است. پس ميل و گرايشى در وجود انسان وجود دارد كه او را به انجام كارها وا مىدارد و او هرگز در انجام آنچه مقتضاى ميل و گرايش فطرى او است ترديد نمىكند و لحظهاى هم انجام آن را به تأخير نمىاندازد؛ مگر اينكه خواستههاى او با هم تزاحم پيدا كند و چند ميل و گرايش، همزمان بروز نمايد و در مقدّم داشتن يكى، گرايش ديگر فعلا بىپاسخ بماند؛ مانند اينكه هم تمايل به انجام عملى لذتبخش دارد و هم خواهان آسايش و استراحت است؛ ولى چون آن عملِ لذتآفرين خستگى مىآورد و انژرى مىطلبد، لذا به تنآسايى روى مىآورد و ميل به آسايش را ترجيح مىدهد. بسيارى از افرادى كه در پى آسايش و رفاه هستند در واقع اين گرايش را دنبال مىكنند؛ اما افراد ماجراجو و پرتلاش در پى تأمين خواستههاى لذتآفرين خود به استراحت پشت كرده، اين ميل خود را دنبال مىكنند.
عوامل مؤثر در پيدايش و تقويت گرايشها
ميلها و گرايشهاى كم و بيش مشتركى بين انسان و حيوان وجود دارد و در به وجود آمدن آنها نيز عوامل متعددى دخالت دارند. گاه ترشح يك هورمون خاص، تمايل به رفتار جنسى را در انسان به دنبال مىآورد و وى را به سوى اين نوع اعمال مىكشاند. همانگونه كه مشاهده مىشود و تجربه به اثبات رسانده، اين ميل محصول يك عامل عضوى است و منشأ