كردى. براى اين‌كه اختلاف ايجاد نشود و مردم متعرّض جان و مال يكديگر نشوند من پس از دعوت ايشان به حق و اتمام حجت آنها را رها ساختم: إِنِّى خَشِيتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِى إِسرائِيلَ وَ لَمْ تَرْقُبْ قَوْلِى ... .[١] نظير همين حادثه در اسلام هم اتفاق افتاد. اميرالمؤمنين على(عليه السلام) براى اين‌كه بين مسلمانان ايجاد اختلاف نشود، حجت را بر آنها تمام كردند و راه سكوت پيش گرفتند و تا ٢٥ سال بعد كه خود مردم متوجه اشتباه خويش شدند صبر پيشه كردند.

به هر حال در روايات متعددى به اين حقيقت پرداخته شده است كه همان حادثه بنى‌اسرائيل براى شما مسلمانان نيز رخ خواهد داد. شايد علت تكرار داستان بنى‌اسرائيل در قرآن همين وجه شباهت باشد. نكته‌هاى عبرت‌آموز زيادى در سرگذشت اين قوم وجود دارد كه براى مسلمانان آموزنده است؛ نظير آنچه در داستان سامرى و گوساله‌پرستى بنى‌اسرائيل پيش آمد. مسلمانان بايد بينديشند و از آنچه براى بنى‌اسرائيل اتفاق افتاده پند بگيرند تا در آينده به اين حوادث تلخ مبتلا نشوند.

خلاصه و نتيجه بحث‌

خلاصه آنچه در توضيح اين قسمت از فرمايش اميرالمؤمنين(عليه السلام) گفتيم اين شد كه اگر كسى بگويد گذشته و آينده هيچ جهت اشتراكى باهم ندارند و هر كدام يك حادثه منفرد و منحصر به فرد مى‌باشند، ديگر نمى‌توان هيچ حادثه‌اى را با حادثه ديگر مقايسه كرد و حكم يكى را به ديگرى سرايت داد؛ اما اگر جهت اشتراك و وجه مشاركت در كار باشد، آن وجه اشتراك باعث اثبات حكم در مورد هر دو پديده مى‌شود. اگر جهت اشتراك را به دست آوريم اين حكم يك حكم كلى است و در مورد هر پديده مشابهى جارى است؛ لذا اگر اين جهت را در هر پديده مشابه ديگرى بيابيم، مى‌توانيم در آن مورد هم اين حكم را جارى كنيم. بر همين اساس است كه حضرت على(عليه السلام) مى‌فرمايند: به كمك امورى كه واقع شده است براى آينده خود عبرت بگيريد: فَاِنَّمَا الاُْمُورُ اَشْبَاه؛ پديده‌ها شبيه همند و حوادث با هم مشابهت دارند و به كمك جهت شباهت آنها مى‌توانيد حوادث آينده را حدس بزنيد. سپس فرمودند: وَ لاَ تَكْفُرَنَّ ذَا

[١] طه (٢٠)، ٩٤. ‌