خداست. حضرت ابراهيم(عليه السلام) اين عبارات را در مقام معرفى خدا بيان نموده، مى‌فرمايد: خداى من كسى است كه حيات و مرگ من، سلامت و بيمارى من و رزق و روزى من به دست او است. به هر حال اين موارد به طور خاص در روايات ذكر شده است و از جلمه مقدرات معرفى و معين گرديده؛ اما بايد توجه داشته باشيم كه برشمردن اين تقديرات هرگز به معناى جبر و سلب اختيار و مسؤوليت از انسان نيست. براى ورود به مباحث مورد نظر، همين ميزان از شرح و تفصيل كافى است. براى عمق بخشيدن و گسترش اطلاعات در اين زمينه مى‌توان به كتاب‌هاى اعتقادى، كلامى، فلسفى و تفسير قرآن و كتاب‌هايى كه در شرح و تحليل رواياتِ تقدير نوشته شده است و به بيانات بزرگان در شرح معضلات اخبار، مراجعه كرد.

تأثير تربيتى قضا و قدر‌

آنچه پس از اين توضيحات مختصر مهم است، چرايىِ اين بيانات است كه چرا در قرآن و روايات اين مقدرات بيان شده و مورد تأكيد واقع شده است؛ مثلا چرا خداوند سبحان فرموده است هر مصيبتى كه به شما مى‌رسد مقدر الهى است: مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَة فِى الاَْرْضِ وَلاَ فِى اَنْفُسِكُمْ إِلاَّ فِى كِتَب مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَهَا اِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِير.[١] چرا در مسايل و موضوعات ديگر با تأكيد فراوان مى‌گويد اين امور از طرف خداوند متعال تعيين شده است و قضا و قدر الهى شامل اينهاست؟ چه سرّى وجود دارد كه تنها برخى از امور مورد تأكيد واقع شده‌اند؛ در حالى كه همه چيز تحت قلم تقدير الهى است؟

پاسخ اين است كه اين نوع آيات و روايات در پى ايجاد و تحكيم معرفت توحيدى در انسان است. كمال انسان اقتضا مى‌كند كه خدا را بهتر بشناسد. وقتى توحيد ذات و توحيد در عبادت و توحيد در افعال را بشناسيم، توجه ما به خداوند بيشتر مى‌شود. يكى از مصاديق توحيد افعالى آن است كه تدبير امور مخلوفات را در دست خداوند متعال بدانيم. هر چه ما بهتر و بيشتر از اين امور آگاه باشيم و بدانيم كه دست خدا در همه اينها وجود دارد، توجه ما در همه مراحل زندگى به خدا بيشتر خواهد شد. وقتى بدانيم حيات ما در هر آن به دست خداست و روزى ما در هر آن به دست او رقم مى‌خورد و تمام مقدرات ما به دست او تعيين مى‌گردد،

[١] حديد (٥٧)، ٢٢. ‌