پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٣٦ - تقدير و قضاى الهى
اين نكته اعتقادى اثر مستقيم حكمت الهى است. لازمه حكمت خداوند اين است كه وقتى موجودى را خلق مىكند شرايط حيات و بقاى آن را نيز فراهم مىآورد. اگر بنا باشد كه خدا موجوداتى را خلق كند و شرايط زندگى آنها را فراهم نياورد، آفريدن آنها كارى لغو و عبث است و با حكمت الهى سازگار نيست. حكمت الهى اقتضا مىكند كه وقتى موجودى روزىخوار را مىآفريند، ابتدا احتياجات اوليه زندگى او را فراهم مىسازد. هر موجودى كه خداوند در هر نقطه عالم خلق مىكند،[١] شرايط زندگىاش را در همانجا فراهم مىنمايد. از جمله، نيازمندىهاى انسانهايى را كه در قسمتهاى مختلف زمين زندگى مىكنند، در پوشش گياهى و حيوانى و معدنى آن مناطق قرار داده است؛ مثلا اينگونه نيست كه انسانهايى در منطقه استوا خلق كند ولى خوراكشان را در قطب شمال قرار دهد؛ چه اين كارى لغو است و با حكمت خداوند سازگار نيست. هر انسان يا حيوانى در هر منطقهاى كه آفريده مىشود، مىبايد امكانات بقا و حياتش در همان منطقه فراهم شود. اعتقاد به اين اصل لازمه اعتقاد به حكمت خداست.
خداوند، در يك تقدير كلى، روزى همه موجودات را اعم از انسان و حيوان مقرر فرموده است. در واقع خداى متعال زمين را بهگونهاى آفريده است كه مخلوقات مختلف بتوانند در آن ادامه حيات بدهند، و براى هر مخلوقى روزى مخصوصى، در محل زندگىاش فراهم مىدارد. تمام اين امور مقتضاى حكمت الهى است. حتى اگر هر يك از اينها به يك نوع روزى خاص احتياج داشته باشد، خداوند براى او روزى خاص خودش را مقدر كرده است. در اينجا ممكن است اين سؤال به ذهن بيايد كه اگر خداى متعال براى هر يك از انسانها و ديگر موجودات، روزى مخصوص خودشان را مقدر كرده است پس چرا هركسى بايد خود تلاش كند تا روزى شخصى خود را از مجموعه آن روزىها به دست آورد؟ اگر خداوند روزى مخصوص هر فرد را برايش مقدر كرده است پس ديگر تلاش و كوشش ما لازم نيست و بيهوده است كه در پى كسب روزى مقدرى كه به ما خواهد رسيد تلاش كنيم؟ و سؤال اساسى اين كه آيا قضاى يقينى الهى با اختيار انسان منافات دارد ؟
[١] همان.