شما اين كارها سر نمى‌زند. به هرحال با رفتار خوب و با حسن برخورد و نيكى تدبير و معاشرت ممكن است طرف مقابل را از كار زشت و ناپسندش پشيمان سازيد. بى‌ترديد در چنين مواردى عفو بهتر است.

ظلم به خود‌

بى‌ترديد عفو از انتقام و مقابله به مثل بهتر است، و البته در ارتباط با دوستان وظايف سنگين‌ترى وجود دارد. مشاهده ظلم از جانب يك دوست بسيار تلخ‌تر از جفاى ديگران است و حساسيت انسان نسبت به رفيقش بيشتر است و لذا مى‌گويند اگر از طرف دوست گلى پرتاب شود خيلى دردناك‌تر از سنگى است كه دشمن بيندازد. حال اگر من خواستم نسبت به رفتار ناپسند دوست خودم عكس‌العمل خوبى داشته باشم و از جانب ديگر خودم را هم قانع كنم، چه رفتارى مناسب است و چگونه بايد عمل كنم؟ در اين‌باره على(عليه السلام) مى‌فرمايد: با خود بينديش آيا كسى كه به تو ظلم مى‌كند، در واقع به تو بيشتر ضرر مى‌رساند يا به خودش؟ او با آن عملى كه انجام مى‌دهد، مرتكب گناه مى‌شود و اين گناه موجب ناخشنودى خداوند مى‌شود و او را سزاوار عذاب الهى مى‌گرداند. به هرحال عوارض متعددى بر عمل او مترتب خواهد شد؛ از جمله اين كه خداوند متعال اين عمل را ناديده نمى‌گيرد و براى كسانى كه به ديگران ستم روا دارند در همين دنيا مكافات مقرر مى‌نمايد؛ به علاوه اين گناه در آخرت باعث عذاب او است.

با نگاهى دقيق پى مى‌بريم او با اندك‌ظلمى كه در حق شما كرده است، ظلم فراوانى در حق خود روا داشته و در واقع بيش از آنچه به شما ضرر رسانيده، نسبت به خود ستم كرده است. ممكن است سرمايه و ثروت مختصرى از شما سلب شده باشد يا در حق شما بى‌احترامى اندكى شده باشد، اما تمام اينها امورى جزيى و گذراست و چه بسا بعد از مدتى آن را فراموش مى‌كنيد؛ در حالى كه در پى اين عمل، او گناهى مرتكب شده است كه اثر آن براى وى تا قيامت باقى خواهد ماند و تا شما او را نبخشيد، خداوند متعال هم از او راضى نمى‌شود و او را نمى‌بخشد. پس در واقع او بيشتر به ضرر خودش اقدام كرده است تا به زيان شما. از طرف

‌