پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٠٥ - زشت تر از زشت
يارى رسانند. ولى در مرحله دوم فرض بر آن است كه وى وارد زندگى اجتماعى شده و با مقررات آن آشنايى پيدا كرده است؛ دوست خود را جُسته و روابط دوستى استوار گرديده است و با افراد زيادى رابطه اجتماعى و فرهنگى برقرار كرده و در برابر، كسانى هم او را امين خود شمردهاند. بىترديد چنين شخصى در اين مرحله وظايف سنگينترى بر عهده دارد.
در مرحله اول و آغاز ورود به اجتماع اگر آدمى در صدد انتخاب دوست خوب و شايسته و مناسب نباشد، بىترديد مورد نكوهش قرار مىگيرد و از جانب ديگر چه بسا متحمل ضررهاى جبرانناپذير مىگردد. اما اگر بعد از انتخاب دوست مناسب و شايسته، وى را رها سازد، مستحق نكوهش بيشتر خواهد بود. گاه انسان به دليل آنكه كار مثبتى انجام نمىدهد سرزنش مىشود و گاه براى اينكه حاصل تلاشهاى خود را بر باد مىدهد نكوهش مىگردد؛ بديهى است كه عمل دوم نكوهش بيشترى برمىتابد.
فرمايش اميرالمؤمنين(عليه السلام) در اين قسمت ناظر به چنين موقعيتى است كه آدمى دوستانى خوب و مناسب برگزيند ولى به دليل قدرناشناسى، آنها را از دست بدهد و ارتباطش را با آنها قطع كند، يا نسبت به كسانى كه او را امين شمردهاند خيانت كند و حق آنها را ادا ننمايد. بىترديد چنين اعمالى در حق يك دوست خيلى زشتتر از آن است كه انسان از ابتدا دوستى انتخاب نكند؛ مَا اَقْبَحَ الْقَطِيعَةَ بَعْدَ الصِّلَة. زندگى بدون دوست و پشتوانه اجتماعى كارى غلط و خسارتبار است ولى ناپسندتر و بدتر، آن است كه بعد از انتخاب دوست و برقرارى رابطه دوستانه، پيمان دوستى را بشكند و بعد از پيوند و وصل، بگسلد و ببرد.
وَالْجَفَاءَ بَعْدَ الإِخَاء: آدمى اگر بعد از انتخاب دوست و برقرارى رابطه اخوت و برادرى، با وى جفا كند و حقوق اخوت را به جاى نياورد، بسيار نكوهيدهتر از آن است كه از ابتدا كسى را به دوستى نگيرد. سرمايه دوست را مىبايد همانند سرمايههاى ديگر نيكو داشت و آن را حرمت نهاد كه به دست نياوردن چنين سرمايهاى، نكوهيده و از كفدادن آن نكوهيدهتر است؛ همانگونه كه دشمنى بعد از مودّت و دوستى، زشتتر از عداوتِ بىمقدمه است.
وَالْخَيانَةَ لِمَنِ ائَتَمَنَك؛ به يقين خيانت در حق هر كسى بد است؛ اما در حق كسى كه شما را امين شمرده است زشتتر و ناپسندتر مىباشد. البته خيانت اَشكال متنوعى دارد؛ گاه تضييع