در هر حالى يار او باشيد. مبادا فقط به وقت دارايى رفيقش باشيد و در هنگام فقر و تنگ‌دستى رهايش كنيد؛ يا وقتى كه موقعيت اجتماعى خوب و برجسته‌اى دارد با او رفاقت ساز كنيد اما اگر حادثه‌اى پيش آمد و آن موقعيت اجتماعى از دست رفت، وى را فراموش كنيد. رفاقت خود را در همه‌جا و همه حال حفظ كنيد و در هر حالى دوست و رفيق خود را كمك كنيد: وَزَلِّ مَعَهُ حَيْثُ زَال؛ هرجا كه هست، هم‌چون سايه همراه او باشيد.

همان گونه كه گذشت فرض سخن حضرت(عليه السلام) آن است كه رفاقت، به شكلى صحيح و پسنديده صورت گرفته است و مورد توصيه و امضاى اسلام است. لذا اين گونه نيست كه اين فرمايشات گهربار حضرت على(عليه السلام) درباره دوستى‌هاى نابه‌جا و خلاف شرع نيز قابل اجرا و سفارش باشد. اگر با شخص فاسد و فاسق باب رفاقت گشوده‌ايد، ديگر نمى‌توان طبق اين توصيه، هرجا كه آن فاسق مى‌رود هم‌چون سايه او را همراهى كرد و به هر گرفتارى و مشكلى كه در مسير اين زندگى ناپاك و شيطانى مبتلا شد، ياريش داد و...؛ بلكه مقصود حضرت(عليه السلام) آن است كه اگر دوست خوب و صالحى يافتيد او را رها نكنيد و اگر در جايى مرتكب اشتباهى شد، در اصلاح آن بكوشيد و اگر احتياج به كمك مالى داشت، از كمك به او مضايقه نكنيد و حتى در اين مسير بايد منافع مادّى و گاه منافع معنوى خود را فداى پيوند رفاقت سازيد؛ از خودگذشتگى داشته باشيد و رفيق خود را تنها مگذاريد. اين سخنان نهايت اهتمام اسلام را به حفظ رفاقت و صميميت نشان مى‌دهد و بر همين مبناست كه مى‌گوييم وجود انسان‌ها براى يكديگر نعمت است و بايد از نعمت روابط دوستانه به نفع مصالح اسلام و انسان‌هاى ديگر بهره بگيريد. به يقين هرچه اين روابط صميمانه‌تر باشد، نفع هر دو طرف نيز بيشتر و مطلوب‌تر خواهد بود. بنابراين بايد براى حفظ اين روابط كوشيد و از سست شدن و به كدورت گراييدن اين روابط جلوگيرى كرد.

د) دورى از انتقام

دو ضرورت بر زندگى اجتماعى انسان سايه افكنده است: يكى لزوم معاشرت با ديگران و ديگرى مصون نبودن آدمى از خطا. حال با عنايت به اين سخن اگر يكى از دو دوست دچار لغزشى شود، نه‌تنها در زندگى شخصى وى تأثير مى‌گذارد؛ بلكه در معاشرت او نيز مؤثر است.

‌