پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٨٢ - آفات روابط اجتماعى سالم
از تو درخواست نمود و تو عطا نكردى و درخواست وى را بىپاسخ گذاردى [يا اگر رفتار ناشايست و نامناسبى را مكرراً مرتكب شدى] ارتباط تو با ديگران قطع مىشود و روابط تو با ديگران روى به سردى مىگذارد.
لازم است توجه كنيم كه معناى اين جمله به صورت قطعى روشن نيست؛ لذا صرفاً براساس احتمال به بيان مفهوم و معناى آن مىپردازيم. البته شايد نسخه اصلى و واقعى اين قسمت از كلام حضرت(عليه السلام) عبارت ديگرى غير از اين دو تعبير باشد. به هرحال نسبت به اين دو تعبيرِ در دسترس مىتوان گفت به استناد قرينه لفظيه و مقابله فقرات وصيتنامه كه در فقره قبل لفظ «اَلتَّكَرُّم» گفته شده بود، در اينجا هم احتمالا عبارت صحيح، واژه «اَلتَّجَرُّم» مىباشد و در هر صورت، با توجه به اختلاف نسخه، معناى عبارت اين است كه يكى از آفات ارتباط سالم تحريم عطا يا تكرار رفتار غلط و نامناسب است.
گويا آفت ديگر ارتباط سالم اقدامهاى خصمانه و رفتارهاى تلافىجويانه است كه حضرت(عليه السلام) در ادامه، ما را از اينگونه رفتارها برحذر داشتهاند و چند نمونه از آن دسته رفتارها را برمىشمارند و مىفرمايند: إِحْمِلْ نَفْسَكَ مِنْ اَخِيكَ عِنْدَ صَرْمِهِ إِيَّاكَ عَلَى الصِّلَة؛ اگر درصدد استحكام ارتباط و حفظ رفاقت با ديگران هستيد، نبايد به رفتارهاى ناجوانمردانه و عارى از روح رفاقت روى آوريد و به رفتارهاى تهى از صميميتِ رفيق خود پاسخ متقابل دهيد. اگر او ناجوانمردى كرد و رفاقت را از ياد برد، وظيفه تو اين است كه دست از خيرخواهى برندارى. اگر او ارتباطش را قطع كرد و از تو بريد، تو خودت را به پيوند با او وادار ساز: إِحْمِلْ نَفْسَكَ عَلَى الصِّلَة؛ و رابطه خود را ادامه بده و همچنان بر ريسمان رفاقت و دوستى حلقه محبت و عشق بياويز و اگر او براى مدتى به سراغت نيامد و جوياى حال تو نشد، تو حتماً احوالپرس او باش. مبادا با خود بگويى چون او نيامد پس من هم ديگر نمىروم، و اگر ديدى كه او از رسيدن خير به تو ممانعت مىكند، تو در مقابل با مهربانى و ملاطفت، خيرخواه او باش و از او چيزى نخواه: وَعِنْدَ صُدُودهِ عَلَى اللُّطْفِ وَالْمُقَارَبَة، و اگر دست او خشك و گرفته است و هرگز عطا و بخشش ندارد، تو در مقابل به او بذل و بخشش نما: وَعِنْدَ جُمُودِهِ عَلَى الْبَذْل، و اگر او از تو دورى جست و خودش را كنار كشيد، تو خود را به نزديك شدن به او مجبور ساز و خود را وادار تا به او تقرب جويى: وَ عِنْدَ تَبَاعُدِهِ عَلَى الدُّنُو، و اگر او تندى نمود و خشم گرفت