پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٧٧ - آيين بخشش

باز و آغوشى گشاده به استقبال خدمت به ديگران و برآوردن نيازهاى به‌حق نيازمندان مى‌شتابد.

آيين بخشش‌

از جمله امور ضرورى و قطعى زندگى اجتماعى، فعاليت‌هاى اقتصادى خيرخواهانه و محبت‌آميز بهويژه در قالب بذل و بخشش و صله‌دادن است. در اين قسمت از وصيت، حضرت على(عليه السلام) يك قاعده كلى و جامع در اين مورد ارائه مى‌فرمايند، كه رعايت همين يك دستور اخلاقى در اين بعد زندگى اجتماعى، كافى است تا روابط انسانى و فعاليت‌هاى اقتصادى استوار شده، بر پايه محبت و رفاقت اصلاح گردد و آن «رهاساختن هر نوع فعاليت اقتصادى محبت‌آميز و دوستانه از منّت و ستم است.»

البته اگر از بُعد اجتماعى اين ارتباطات فارغ شويم و از زاويه‌اى ديگر به اين سخن گران‌سنگ نگاه كنيم، به نظر مى‌آيد كه حضرت(عليه السلام) فارغ از روابط اجتماعى، روش انجام كارهاى خير اقتصادى را بيان مى‌نمايند و مى‌فرمايند: لَبَعْضُ إِمْسَاكِكَ عَلَى اَخِيكَ مَعَ لُطْف خَيْرٌ مِنْ بَذْل مَعَ جَنَف؛ چه بسا دريغ‌كردنِ همراه با لطف و مهربانى از بخششى كه با ترش‌رويى به برادرت همراه باشد، بهتر است. بذل و بخشش اگرچه عملى بسيار پسنديده است و براى استحكام و سالم‌ساختن روابط اجتماعى مفيد مى‌باشد؛ ولى انجام‌نگرفتن آن بهتر از آن است كه بذل و بخشش، آلوده به منّت و آزار باشد. انسان‌هاى فراوانى در پى خدمت برمى‌آيند و بذل و بخشش فراوان مى‌كنند؛ اما در لفافه منّت يا پوشش ستم آن را عرضه مى‌نمايند و اين عمل خير و زيبا را از ارزش و بها ساقط مى‌سازند در حالى كه خداوند سبحان مى‌فرمايد: لاَتُبْطِلُواْ صَدَقَتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالاَْذَى[١]؛ با منّت‌گذاشتن كار خير خود را باطل نسازيد.

پس اگر آدمى عطا و بخشش نكند و با روى گشاده امساك نمايد بهتر از عطا و بخششى است كه با منّت همراه باشد. پرواضح است كه براى حفظ و استحكام روابط انسانى و به‌خصوص ارتباط اهل ايمان، بايد انسان‌ها به همديگر كمك كنند اما به شرط آن‌كه اين كمك و