است. آدمى بايد كوشش و تلاش كند و منتهاى سعى خود را هزينه نمايد؛ اما آن كه روزى را تقسيم مى‌كند خداوند سبحان است و بس. گاه بدون تلاش، روزى فراوانى را نصيب برخى افراد مى‌فرمايد؛ مثلا مال كثير و يا حالت روحى ايده‌آلى را عطا مى‌كند كه هرگز به فكر كسى خطور نمى‌كند. حضرت رسول خاتم(صلى الله عليه وآله) مى‌فرمايند: اِنَّ لِرَبِّكُمْ فِى اَيَّامِ دَهْرِكُمْ نَفَحاتٌ...[١]؛ گاه پروردگار، فرصت‌هاى مناسبى را فراروى شما مى‌گشايد؛ يعنى فرصتهايى پيش مى‌آيد و آدمى بهره‌هاى معنوى ايده‌آلى مى‌برد كه نه تنها براى آن تلاش نكرده است، بلكه حتى به ذهن او هم خطور نمى‌كند؛ به عنوان نمونه، گاه براى برخى افراد حالات روحى و جذبه‌هايى پيش مى‌آيد كه خودشان كمتر براى آن زحمت كشيده‌اند و بر عكس برخى ديگر آن قدر زحمت مى‌كشند و سعى مى‌كنند تا سحرخيزى داشته باشند و دعا بخوانند تا حالى پيدا كنند، ولى به هيچ نتيجه‌اى نمى‌رسند.

البته نرسيدن به نتيجه مطلوب، چه در روزى‌هاى مادّى و چه در روزى‌هاى معنوى، نبايد باعث شود كه ما از وظيفه خود دست بكشيم؛ مثلا به دليل اين كه من حال پيدا نمى‌كنم و... نمى‌توان سحرخيزى و عبادت را رها نمود. انجام آن اعمال و هزينه نمودن همّت يك وظيفه است كه بايد انجام بگيرد؛ اما اين كه حال و جذبه پيدا كنيم و به آن روزى مطلوب برسيم، به دست قادر متعال است و بس.

خطرپذيرى معقول‌

در بخش بعدى از وصيت، اميرالمؤمنين على(عليه السلام) دو تعبير زيبا بيان مى‌دارند كه در ظاهر با هم ناسازگار مى‌نُمايند. آن حضرت(عليه السلام) از يك طرف مى‌فرمايند: لا تُخاطِرْ بِشَىْء رَجا أَكْثَرَ مِنْه؛ چيزى را كه در دست دارى به اميد اين كه بيشتر از آن را به دست آورى، به خطر نينداز! ولى از جانب ديگر مى‌فرمايند: اَلتّاجِرُ مُخاطِر؛ آن كه در پى تجارت است، خودش را به خطر مى‌اندازد؛ چون ممكن است در تجارت، سرمايه خود را هم از كف بدهد و در واقع به اميد كسب بيشتر، همان سرمايه اوليه را هم از دست بدهد.

[١] بحارالانوار، ج ٧١، ص ٣٢١، روايت ٣٠ و ج ٨٣، ص ٣٥٢، روايت ٤. ‌