پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٦٢ - تلاش و توكل، راه اعتدال است
ايشان تمام همّ و غم خود را صرف يك لقمه نان مىكنند و لذا هر لقمهاى كه دارند باز درصدد هستند تا يك لقمه ديگر بر آن بيفزايند. در مقابل هم كسانى هستند كه از روى تنبلى، تنآسايى و گاهى هم با سوء استفاده و يا سوء فهم از معارف الهى، مىگويند: هر چه مقدّر است، همان محقق مىشود و هرچه قسمت است، همان رقم مىخورد و به اين بهانه هيچگونه كوشش و تلاشى نمىكنند. واضح است كه هر دو بينش و هر دو عملكرد غلط است. آدمى بايد روزى خود را از جانب خداوند بداند و از او بخواهد و با اين حال، مشقت و سختى كار و تلاش را به عنوان يك وظيفه بر خود بپذيرد. البته تشخيص اين كه آدمى چه قدر بايد به كوشش خود تكيه نمايد و چه اندازه خود را به خداوند متعال بسپارد، مشكل است وليك در اين ميان حد وسطى كه از افراط و تفريط به دور باشد ايدهآل و مطلوب مىباشد؛ نه به افراط حريصانه مبتلا گردد و نه به تنبلى، تنآسايى و راحتطلبى دل خوش دارد.
در اين كلام بىبديل، امام متقين على(عليه السلام) مىفرمايند: واْطلُبْ فَاِنَّهُ يَأْتيكَ ما قُسِّمَ لَك؛ دنبال روزى برو؛ ولى بدان آنچه براى تو مقدّر شده است، به تو خواهد رسيد. بسيارى از افراد براى كسب مال فراوان تلاش زيادى مىكنند، اما دارايى خود را يا بيشتر از دست مىدهند و يا كمتر به دست مىآورند و گاه در آخر از گرسنگى مىميرند. چه بسا ثروتمندانى كه در آخر عمر از گرسنگى جان دادند و شرايطى پيش آمد كه نتوانستند حتى يك لقمه از حاصل تلاش خود را بخورند. آن روى سكه هم افرادى هستند كه دست خالى بودند و عرضه هيچ كارى را نداشتند وليك شرايطى فراهم شد كه روزى فراوان نصيب آنها گرديد. اين رويدادها و تجارب به ما مىآموزاند كه هيچ چيز در اختيار ما نيست تا هرگونه كه اراده نموديم، عمل كنيم و به هدف برسيم؛ بلكه شخص ديگرى تصميم گيرنده اصلى است. از اين رو نبايد فقط به تلاش خود اعتماد و اكتفا كنيم و بر اين باور باشيم كه تنها به اندازه كوشش خود، به هدف نايل مىشويم و به هر مقدار كه در تلاش، كوتاهى كنيم از هدف دور مىمانيم و محروم مىشويم. بايد طبق وظيفه و تكليف تلاش نمود و نتيجه را از خداوند متعال خواست كه آنچه خداوند منان بخواهد همان خواهد شد. اين اصل مسلّم در تمام روزىهاى مادّى؛ همچون غذا، پوشاك، مسكن و... و همه روزىهاى معنوى؛ همانند علم، معرفت، كمالات روحى و قلبى و... جارى و سارى