ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٩٢ - مسئلهء سوم - فعاليتهاى ذهنى نمونه هايى را از واقعيت بىسابقهء مادهء حامل بما نشان مى دهد

اضافه يا از آنها منها مى كنيم و كاملا متأثر مى شويم ، در صورتى كه مى دانيم در قلمرو عينى نه اضافه كردنهاى ما واقعيت دارد و نه منها كردنها .
٣ - اگر ما بگوئيم : واحدهاى اندوخته شده در حافظه ، موادّ واحدها و جريانات ذهنى ما است ، اين مسئله مطرح خواهد شد كه در آن انعكاسات ذهنى كه براى نخستين بار بوسيلهء حواسّ يا وسايل ديگر در ذهن ما بوجود مى آيد ، هيچگونه بهره بردارى از حافظه وجود ندارد . ما براى اولين بار كه فلان سنگ را يا فلز را مى بينيم ، سنگ و فلز ديده شده مسلما در ذهن ما منعكس مى گردد ، آيا مادهء سنگ و فلز منعكس شده در ذهن همان مادهء عينى آن دو است يعنى سنگ و فلز عينى داخل در ذهن ما شده است پس چيست مادهء صورت انعكاس يافتهء ذهنى و تشبيه ذهن به آينه كه نمودها را بوسيلهء نور نشان مى دهد ، به شوخى نزديكتر است از يك مسئلهء علمى ، زيرا اولا مفاهيم كلى و تجريد شده مانند كلى نزديكتر است از يك مسئلهء علمى ، زيرا اولا مفاهيم كلى و تجريد شده مانن كلى انسان و اعداد نمودى ندارند ، بلكه هيچ يك از واحدهايى كه در حافظه ذخيره ميشوند داراى نمودهاى شكلى و رنگى و غير ذلك نيستند ، يعنى ما سراغ آن سلَّول حافظه اى را نداريم كه بجهت انعكاس آلبالو قرمز و بعضى ديگر بجهت ذخيره كردن عكس گياهان سبز بوده باشد .
ثانيا هر انعكاسى در ذهن مستلزم صرف مقدارى انرژى است كه در صورت تعدد فراوان انعكاس ، بخوبى احساس خستگى مى كنيم . در صورتى كه انعكاس نمود و لو ميليارد بار در يك آينه ، موجب صرف نيروى آينه نمى گردد ، لذا معلوم مى شود كه در انعكاسات ذهنى ، چنين نيست كه ذهن تنها جايگاه نمود شيء عينى بوده باشد .
همچنين تأثرات و احساساتى كه از انعكاس نمودها در ذهن ، براى روان ما ايجاد مى گردد ، مى تواند انعكاسات ذهنى را از نمودهاى آينه اى تفكيك نمايد . با نظر دقيق در مسائل سه گانه ، مى توانيم ابداع و انشاء و ابتداء خلقت را بىسابقهء مادهء پيشين بپذيريم .
٣٥ ، ٣٦ ، ٣٧ - بلا رويّة اجالها و لا تجربة استفادها و لا حركة احدثها و لا همامة نفس اضطرب فيها ( در امر آفرينش نه انديشه و تدبيرى به جولان در آورد و نه تجربه و