معنى «خالصه» را [١] نمىفهمم. اگر مراد، همان است كه صاحب شرعى او معلوم نيست هر چند غاصبى او را متصرف باشد به عنوان غصب، پس اگر معلوم باشد كه زمين خانهها نيز همين حال دارد، نماز كردن و مسجد ساختن در آن، بى صورت است، نماز را اعاده كند و اما اگر علم نداشته باشد كه غصبى است، يا سهوا نماز كرده باشد اعاده ضرور نيست.

١٦١- سؤال:

اتمام صلاة را در اماكن اربعه از براى مسافر، كجاها تجويز مىفرمايند و حد حاير از چهار اطراف تا كجاست و مسجد كوفه كدام است كه نماز در او تمام است؟

جواب:

اظهر آن است كه آن اماكن شهر مكه و شهر مدينه و مسجد جامع كوفه و مسجد حاير است. و مسجد كوفه، ظاهر همان است كه ديوار بر او احاطه است و مقبرۀ مسلم و هانى و امثال آنها در آن داخل نيست. و اظهر آن است كه حاير همان داخل روضۀ مقدسه است و مسجدهايى كه ملحق كردهاند معلوم نيست داخل باشد. و قبور شهدا، غير عباس (ع)، ظاهرا داخل حاير است. و احوط آن است كه در اماكن اربعه اكتفا كنيم به مسجد الحرام و مسجد رسول (ص) و مسجد كوفه و حاير. و اگر چه اظهر فضيلت اتمام است در اين اماكن اربعه و لكن احوط، قصر است.

١٦٢- سؤال:

شخصى را كه بى تقصير محبوس نمايند كه به اردوى پادشاه ببرند، نمازش را قصر كند يا تمام؟ و روزه را بگيرد؟. و هر گاه ملازم باشد و گريخته باشد كه او را گرفته ببرند، چه كند در باب نماز و روزه؟

جواب:

محبوس هر گاه علم دارد كه خلاص مىتواند شود يا مظنّه به اين معنى دارد، پس بايد قصر كند در نماز و روزه، هر گاه داند كه او را به حدّ مسافرت شرعى معتبر در سفر

[١]: نظر به اين كه اصطلاح «خالصه» كار بردهاى مختلف داشته و دارد لذا نمىتواند عنوانى براى فتوى باشد به همين جهت مىگويد معنى آن را نمىفهمم يعنى معلوم نيست سؤال كننده كدام يك از كار بردهاى آن را قصد كرده است مثلا منظورش از خالصه زمين مخصوصى است كه ارباب براى خود اختصاص مىدهد و به زارعين واگذار نمىكند (همان طور كه در كردستان بدين معنى به كار مىرود) يا منظورش املاك دولتى است. وانگهى خالصه بودن و نبودن تأثيرى در مسأله ندارد.