چون او اعرف است به احكام و فى الحقيقة اين مراجعه به مجتهد است از براى دانستن طريقه و احكام اين مقاتله و الا پس آن تكليفى است بر آنهايى كه نزديك به كفارند الاقرب فالاقرب به نهجى كه سابق مذكور شد و اگر مراد رجوع به اوست در اصل كيفيت مقاتله و محاربه، پس اهل آن عمل، اعرفند به آن، از اغلب مجتهدين. [١]

٤٦١- سؤال:

در اين ايام غيبت امام (ع) در اين قسم مجاهده و مدافعه، آيا اذن خاص مجتهد جامع الشرائط، شرط است يا نه؟

جواب:

نه، شرط نيست.

٤٦٢- سؤال:

بعد الحكم بوجوب هذا القسم من الجهاد فى هذه الاعصار، آيا اين مجاهده و مقاتله به حسب طبقات مسلمين، بر كى واجب و لازم است؟

جواب:

پيش گفتيم كه آن، واجب است بر اقرب فالاقرب.

٤٦٣- سؤال:

بر همۀ عالم، اين مشخص است كه كفرۀ روسيه را دولت و مملكت و عدّه و رياستى، مىباشد كه به لشكر كشى جزئى و در مدت قليله دفع ايشان در حيز امكان نيست و موقوف بر ترتيب اسباب و اسلحۀ جنگ از توپ و تفنگ و علم و طبل و ساير ادوات است. آيا آنها داخل مصالح مسلمين است و مال معدّ بر مصالح مسلمين را بر آنها صرف مىتوان نمود يا نه؟

جواب:

بلى، اين هم از مصالح مسلمين است. اما سخن در اين است كه تصرف در آن اموال و به مصرف رساندن آن، كار كى است؟ و اما بدون اطلاع حاكم شرع در زمان غيبت مىتوان تصرف كرد يا نه؟ و تحقيق آن، بعد از اين مىآيد.

٤٦٤- سؤال:

آيا در صورتى كه خوف غلبۀ كفره بر جميع بلاد اسلام و اجراى حكم كفر بر همۀ مسلمين هست، بر همه كس لازم و واجب است كه بقدر القوة و الاستطاعة از فاضل مؤنۀ خود و اهل و عيال خود بر آن مجاهده و مدافعه مصروف نموده، سعى در دفع كفره نمايد يا نه؟

[١]: سؤال كننده در صدد بحث از «ولايت فقيه» است تا زمينه را براى اخذ نمايندگى ولايتى، براى شاه آماده كند ليكن ميرزا سخن از «تخصص در احكام» مىزند كه فقيه مىتواند مسايل را بيان كند.