در تطهير اعضاى ذى حس در شب يا در جاى تاريك كه احساس به بصر ممكن نيست احساس همان عضو به وصول آب كافى است يا نه؟ مثلا در طهارت از بول در صورت مفروضه بايد انگشت بر مخرج گذاشت و آب ريخت يا نه و بر فرض گذاشتن چه فرق است ميان انگشت و موضع خاص در احساس و هم چنين اعضاى غير ذى حس و جامه و ظرف.

جواب:

ظاهر اين است كه احساس همان عضو كافى است و ضرور نيست كه به دست و انگشت آب را برساند و عمده اشكال در اين مسأله اين است كه يقين به نجاست حاصل شده و در تاريكى به مجرد آب ريختن يقين به وصول آب به جميع اعضاء نمىشود غالبا، خصوصا در عضوى كه حس ندارد مثل ظرف و جامه و تحقيق در جواب اين است كه مطهر شرعى شستن موضع است و در شستن موضع رجوع به عرف مىشود و كسى كه در تاريكى آب را بر عضو جارى مىكند عرفا صادق است كه عضو را شست. يقينا هر چند يقين به رسيدن به جميع اجزاء حاصل نشود.

و مثل اين است كلام در وضو و غسل، خصوصا در غسل ترتيبى كه علم به وصول آب به جميع اعضاء خصوصا پشت سر آدمى قريب به محال است، پس شستن عرفى كه مشخص شد كافى است.

٣٧- سؤال:

در طهارت از بول چقدر از آب بايد باشد؟

جواب:

اگر سؤال از استنجاء بول است اظهر اين است كه ازاله عين كند كافى است و احوط آن است كه دو بار باشد. گاه هست كه دو قطره كفايت كند و گاه هست بيشتر ضرور شود. سوراخ مخرج كه گشاده است گاه است بول، تعدى به اطراف مىكند بيشتر ضرور مىشود و هر گاه تنگ باشد كمتر كافى است. و گاه هست مخرج بول، آلوده به جسم لغزنده باشد مثل «مدى» و غير آن، آب بيشتر در كار است و اگر سؤال از تطهير بدن و جامه و غير آن است تفصيل آن را در مرشد العوام ذكر كردهام. به آنجا رجوع كنند و كاغذ شما هم بيش از اين، جا ندارد.

٣٨- سؤال:

هر گاه بعد از ملاعبه و آمدن آب منى و تلويث حشفه، بول كند در