است كه آن هم اشاره است به اين. و ايمن مىشود از فتان، يعنى از شر ملك عذاب قبر، ايمن مىشود. و در قاموس تفسير كرده است «فتان» را، به نكيرين، و شايد فتان هم غير اينها باشد. و در حديث ديگر هست كه از رسول خدا (ص) سؤال كردند كه: ما بال الشهيد لا يفتن فى قبره؟ فقال كفى بالبارقة فوق رأسه فتنة. يعنى از آن حضرت سؤال كردند كه چه مىشود شهيد را و چگونه است كه در قبر، عذاب نمىشود؟ پس حضرت فرمود كه كافى است او را فتنۀ برق شمشير در بالاى سر او. و فتنه در لغت به معنى عذاب آمده است.

و افضل رباط، در جايى است كه خوف در آن، بيشتر باشد و اهتمام در امر عدوّ در آنجا بيشتر باشد. و اقل رباط، سه روز است و اكثر آن چهل روز است و همين كه از چهل روز گذشت پس آن به جهاد [١] محسوب است و ثواب جهاد دارد، چنانكه در حسنۀ زراره و محمّد بن مسلم وارد شده است. و هر كس عاجز باشد از رباط، اسب خود را در آنجا بندد و يا غلام خود را در آنجا بدارد، يا اعانت كند كسانى را كه مرابطند، تا ثواب آن را دريابد.

٤٧٤- سؤال:

در صورتى كه اهالى بلاد واقعه در ثغور از عهدۀ صيانت مسلمين و دفع مشركين بر نيايند اهل بلاد بعيدۀ آن ثغور را (بقدر القوة و الاستطاعة من حيث المال و البدن مع احتمال حصول الدفع و الطرد) اعانت ايشان واجب است يا نه؟

جواب:

سابق معلوم شد و كيفيت وجوب دفاع بر اقرب فالاقرب، هر چند به اعانت مالى باشد، هر گاه خود نتواند بنفسه برود، يا اجيرى بگيرد كه بر او دفاع واجب نباشد يا به مال اعانت مدافعين بكند، هر گاه محتاج باشند.

٤٧٥- سؤال:

چون مجاهده با اين طايفۀ منحوسه، موقوف بر تعليم و تعلم انداختن توپ و تفنگ و ساير آلات و ادوات حربيۀ كفره است، تعليم و تعلم جايز و مباح است يا نه؟ و مع الجواز، اجبار بر تسليم و تعلم از باب مقدمۀ واجب، واجب است يا نه

جواب:

اصل معرفت اسب تاختن و تير انداختن جايز و مشروع است و هم چنين

[١]: وسائل: ج ١١ ص ١٩، ابواب جهاد العدو باب ٦ ح ١.