خود را به امام برساند، خواه عمدا پس [١] افتاده يا سهوا يا به جهت عذرى مثل اين كه ازدحام صف، مانع از سجود شود تا امام برخيزد و مثل آن. و فرموده است كه اقتدا كردن فوت نمىشود به فوت شدن ركنى از نماز و نه بيشتر از ركنى در نزد ما. كه عبارت او مشعر به دعوى اجماع است. پس بنا بر اين بايد جايز باشد به جا آوردن سوره، بلكه قنوت نيز هر چند ركوع را با امام در نيابد، و لكن اظهر در نزد حقير اين است كه ترك سوره را به جهت ادراك رجوع توان كرد، هر چند مسمّاى ركوع باد به ملاحظۀ صحيحۀ زراره، و لكن حمد را تمام كند، هر چند ركوع ركوع را با امام در نيابد و به هر حال، مراعات سوره مقدّم است بر قنوت.

١٨٦- سؤال:

هر گاه مسبوق تشهد را فراموش كرد كه در ركعت سوم امام، بخواند و با امام برمىخيزد و در قيام به خاطرش آيد و اگر بر گردد ديگر به امام نمىرسد، آيا قصد انفراد بكند يا نه؟

جواب:

بلى واجب است كه برگردد و تشهد را بخواند و قرائت يا تسبيح و ركوع و غيره را به جا بياورد، هر چند به امام نتواند رسيد و ركنى هم در ميان گذشته باشد و در هر جا كه ملحق مىشود خوب است و قصد انفراد در كار نيست.

١٨٧- سؤال:

هر گاه جمعى داخل مسجد شوند و جماعت اولى فارغ شده باشند و صفوف متفرق شده باشند، و لكن بعضى بر جا باشند و ارادۀ جماعت داشته باشند، خواه با جماعت اولى يا به رأسه، آيا اذان ساقط مىشود يا نه؟

جواب:

بلى، اذان و اقامه هر دو ساقط مىشود، چون در ظاهر روايت ابى على [٢] جوانى، همين است كه همين كه بعضى نشستهاند كافى است در سقوط. بعض، به يك نفر هم صدق مىكند، بلكه در روايت [١] ابى بصير كه معيار سقوط را عدم تفرق صف قرار داده

[١]: البته مورد سؤال از مسائل مربوط به «ورود در نماز» است و موضوع بحث مرحوم شهيد به مسائل «اثناء نماز» مربوط است و مرحوم ميرزا نبايد از چنين «قياس» استفاده كند.

[٢] پس از جستجو در متون حديثى از آن جمله وسائل، مستدرك وسائل، بحار الأنوار و .. به دريافت اين حديث موفق نشدم و تذكر اين نكته لازم است كه به او على جوان جوانى از افراد «نادر الحديث» است.

[١] وسائل: ج ٤ ص ٦٥٣ باب سقوط الأذان ..، ح ٢.