ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٢٢ - ٧ - اصل كيفر و پاداش

و به يك معناى بسيار وسيع : از آن هنگام كه انسان از تسليم شدن به جريان طبيعى محض موجوديت خود ، رها گشته و به مرحلهء آگاهى از جان كه دمى از ملكوت الهى است ، مى رسد عبادت او شروع مى شود :
< شعر > چيست دين برخاستن از روى خاك تا كه آگه گردد از خون جان پاك < / شعر > اقبال لاهورى همين كه آدمى از جان پاك خود كه بوسيلهء تكاپوى عقلانى و وجدانى و عضلانى جوهر خود را به فعليت مى رساند ، آگاه گشت ، و اين اندازه درك كرد كه جزئى از آن آهنگ كلى هستى است كه براى حركت و گرديدن در مشيت الهى نواخته مى شود ، به عبادت مشغول گشته است . با اين معنا كه براى عبادت گفتيم همهء شئون زندگى انسان عبادت و روى كرهء زمين مسجد اوست . اين يك شعر ذوقى نيست بلكه جمله اى است از امير المؤمنين ( جدىترين چهره ربانى پيشوايان الهى پس از خاتم انبياء ) كه در شماره ١٣١ از جزء دوم نهج البلاغه مى فرمايد : مسجد أحبّاء الله و مصلَّى ملائكة الله .
( اين دنيا مسجد دوستان خداست و نمازگاه فرشتگان الهى است . ) بنا بر اين « دانشگاه » كه مركز كشف و شناخت واقعيتهاى جهان هستى است عبادتگاه است ، « كارگاه » كه جايگاه تغيير مواد طبيعى به كالاهاى مورد نياز انسانها است ، عبادتگاه است ، « اراضى كره زمين » كه براى كشت و كار و استخراج مواد مفيد آماده است ، عبادتگاه است و انسان - هائى كه در اين اماكن با آگاهى فوق كه متذكر شديم ، مشغول كارند ، به عبادت خداوندى اشتغال دارند . به اضافهء اين اماكن ، جايگاههاى مخصوصى بنام مساجد وجود دارد كه مردم در آن جايگاهها با تمركز قواى دماغى و انديشهء مستقيم ، موجوديت خود را با بينهايت بزرگ در تماس مى گذارند و ارتباط برقرار ميكنند كه نماز ناميده مى شود . روايتى معتبر در توضيح حال مسلمانان و ارتباط آنان با خدا در ماه مبارك رمضان چنين مى گويد :
أنفاسكم فيه تسبيح و نومكم فيه عبادة . . .
( نفسهاى شما در اين ماه