ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٦٣

تفسير عمومى خطبهء چهل و نهم
تفسير عمومى خطبهء چهل و نهم ٢ - الحمد للَّه الَّذى بطن خفيّات الامور ( سپاس مر خداى را است كه به همهء امور مخفى دانا است ) .
< شعر > اى خدا ، اى خالق بىچند و چون آگهى از حال بيرون و درون < / شعر > براى ذات اقدس ربوبى هيچ پوشيده اى وجود ندارد
براى ذات اقدس ربوبى هيچ پوشيده اى وجود ندارد ابن ابى الحديد در شرح خود ج ٤ از ص ٢١٨ به بعد نظريات فلاسفه و متكلمين را در بارهء علم خداوندى تا نه ( ٩ ) نظريه مى شمارد :
نظريهء يكم - از متكلمين است كه مى گويند : خداوند سبحان به همهء اشياء دانا است
نظريهء يكم - از متكلمين است كه مى گويند : خداوند سبحان به همهء اشياء دانا است چه در گذشته و چه در آينده ، و عالم است به ظاهر اشياء و باطن آنها و بهر چه كه محسوس يا نا محسوس است . اين نظريه قطعا مطابق حكم ضرورى عقل و آيات قرآنى است . اما حكم ضرورى عقل چنين است كه خداوند متعال جهان هستى را با همهء اجزاء و حوادث و روابطى كه دارند ، با مشيت قاهرهء خود در عالم امر تقدير فرموده ، سپس با فيض مستمر خود به عالم خلق سرازير نموده و به جريان مى اندازد . آيا امكان دارد كه خداوند سبحان به آنچه كه از مشيت و ارادهء ربانىاش گذشته و بوسيلهء فيض مستمر او [ كه بدون آگاهى به آن فيض نمى باشد ] به عالم خلق سرازير مى گردد و به جريان مى فتد ، عالم نباشد و آنگهى با نظر به رابطهء نورى كه با همهء اشياء دارد ،