ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٠٢

( وَجَحَدُوا بِها وَاسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ) [١] ( آنان آيات ما را منكر شدند در حالى كه منهاى آنان آن آيات ما را بيقين دريافته بودند ) .
فرقه‌هاى « مشبه » چه مى گويند بكار بردن كلمهء فرقه‌ها كه بمعناى طوائف و گروهها است كه امروز كلمهء مكتب را بجاى آنها بكار مى برند ، ناشى از عدم دقت محققان در آراء و عقايد است [ كه محققان در ملل و نحل ناميده ميشوند ] حقيقت اينست كه در اسلام مانند ديگر مكتبها اشخاصى پيدا شده‌اند كه نظريات بسيار بىاساس و پوچى را با شرايط ذهنى شخصى خود بيان كرده‌اند كه شايد ده نفر موافق نظريهء آنان نبوده است ، محققان در ملل و نحل هر يك از آن نظريات شخصى را بعنوان يك فرقه يا يك گروه و به اصطلاح امروزى يك مكتب ياد كرده‌اند و مكتب شناسان و مذهب شناسان هم به پيروى آنان ، چنين نتيجه گرفته‌اند كه مثلا مسيحيت به صدها مكتب تقسيم شده است . اسلام به صدها مكتب تجزيه شده است يكى از موارد همين مكتب سازى عقيدهء اشخاصى است كه به مشبهه معروفند . و معناى كلى مشبهه اينست كه اين اشخاص خدا را به انسان يا ديگر موجودات تشبيه ميكنند كه البته اغلب خدا را به انسان تشبيه مى نمايند ابن ابى الحديد آراء عجيب و غريبى را از عده اى از اشخاص در تشبيه خداوندى نقل كرده است كه بسيار بى معنى و احمقانه مى باشند . او مى گويد : « گروهى از كوته نظران متكلمين بر خلاف فلاسفه و محققان متكلمين تجسم را از خدا نفى نكرده‌اند .
از آن جمله هشام بن حكم مى گويد : خداوند جسمى است مركب مانند اين اجسام و اين نظريه از هشام مختلف نقل شده است .
بعضى گفته‌اند : خدا باندازهء هفت وجب خود او است . . . » [٢] و ما نمى دانيم

[١] النمل آيه ١٤ .
[٢] شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ج ٤ ص ٢٢٣ .