اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٨ - يقظه و بيدارى

يكى از راه‌هاى رهايى از چنگال‌ «غفلت» ترك شركت در اين گونه جلسات و اماكن و هجرت از شهرهاى آلوده به فساد است؛ در غير اين صورت، رهايى از ديو «غفلت» بسيار مشكل است.

امام سجاد عليه السلام در دعاى ابوحمزه، به هنگام مناجات با خدا در بيان يكى از عوامل سلب توفيق، عرض مى‌كنند: «او لَعَلَّكَ رَأَيْتَنى آلِفُ مَجَالِسَ البَطَّالِينَ فَبَيْنى وَ بَيْنَهُم خَلَّيْتَنى؛ شايد مرا علاقه‌مند به مجالس غافلين ديدى و مرا در ميان آنها رها ساختى».

اين سخن را با حديثى از اميرمؤمنان على عليه السلام پايان مى‌دهيم: «احْذَرْ مَنَازِلَ الْغَفْلَةِ وَ الْجَفاءِ وَ قِلَّةَ الاعْوَانِ عَلَى‌ طَاعَةِ اللّهِ‌؛ از منزلگاههاى «غفلت» و خشونت و جايى كه يار و مددكارى بر اطاعت خدا نداريد، بپرهيز». [١]

يقظه و بيدارى‌

«يقظه» نقطه مقابل غفلت، به معناى خودآگاهى است. بعضى از عارفان آن را يكى از منازل آغازين سير و سلوك ذكر كرده‌اند.

«يقظه» در اصطلاح عارفان اسلامى، بيدارى از خواب‌ «غفلت» و توجه به اعمال و كردارهاى گذشته، براى جبران خطاها و جهت‌گيريهاى صحيح در آينده است.

امام خمينى قدس سره در كتاب «جهاد اكبر يا مبارزه با نفس» ضمن اين كه‌ «يقظه» را گام اول در تهذيب نفس مى‌دانند؛ ذيل اين عنوان چنين نوشته‌اند: «تا كى مى‌خواهيد در خواب «غفلت» به سر بريد و در فساد و تباهى غوطه‌ور باشيد، از خدا بترسيد و از عواقب امور بپرهيزيد، از خواب «غفلت» بيدار شويد. شما هنوز بيدار نشديد، هنوز قدم اول را برنداشتيد، قدم اول در سلوك «يقظه» است، ولى شما در خواب به سر مى‌بريد، چشم‌ها باز و دل‌ها در خواب فرو رفته است، اگر دل‌ها خواب آلود و قلبها بر اثر گناه سياه و زنگ زده نمى‌شد، اين طور آسوده خاطر و بى‌تفاوت به اعمال و اقوال نادرست ادامه نمى‌داديد، اگر قدرى در امور اخروى و عقبات هولناك آن فكر مى‌كرديد، به تكاليف و مسؤليتهاى سنگينى كه بر دوش شماست،

[١]-/ غررالحكم حديث ٢٦٠٠- ميزان الحكمه حديث ١٥١٤٧