اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٧ - برنامه عمومى اقوام منحرف!

بر آن مقدّم مى‌شمردند، نياكانى كه واقف به جهل و گمراهيشان بودند.

به اين ترتيب جهل و تعصّب سبب مى‌شود كه انسان به راحتى‌ مَا انْزَلَ اللَّهُ‌ را رها سازد و پشت به حق كند و رو به باطل نمايد، هر چند حق را از باطل بشناسد!

در هشتمين‌ آيه خداوند مسلمانان را به ياد ماجراى حديبيّه مى‌اندازد كه كفّار با ديدن آن همه آيات و نشانه‌هاى حقّانيّت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به خاطر تعصّب‌هاى جاهلى ايمان نياوردند و اين رذيله اخلاقى آنها را از سعادت بزرگ بازداشت، مى‌فرمايد: «به خاطر بياوريد هنگامى را كه كافران در دلهاى خود خشم و نفرت جاهليّت داشتند (به همين دليل نه تنها ايمان نياوردند بلكه در مقام مبارزه با حق برآمدند) و در مقابل خداوند آرامش و سكينه را بر رسول خود و مؤمنان نازل فرمود (تا با رعايت اصول حق و عدالت در برابر آن دشمنان متعصّب بايستد، و آنها را به كلمه تقوا ملزم ساخت كه از هر كس شايسته‌تر و اهل آن بودند و خداوند بر هر چيز غالب است»، (اذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِى قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ فَانْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ الْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوى‌ وَ كَانُوا احَقُّ بِهَا وَ اهْلَهَا وَ كَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَىْ‌ءٍ عَلِيماً). [١]

حميّت از مادّه حمى (بر وزن حمد) به معنى حرارتى است كه بر اثر عوامل خارجى در بدن انسان يا اشياى ديگر به وجود مى‌آيد، به همين دليل به حالت تب، حُمّى (بر وزن كبرى) گفته مى‌شود.

سپس به حالات روحى همچون خشم و تكبّر و تعصّب، حميّت اطلاق شده است، چرا كه همه اينها حالتى آتشين در انسان ايجاد مى‌كند.

جالب اينكه در اين آيه حميّت به جاهليّت اضافه شده كه اشاره‌اى به تعصّب‌هاى برخاسته از جهل و نادانى، و سكينه كه نقطه مقابل آن است به خدا نسبت داده شده است كه آرامشى است آگاهانه و برخاسته از ايمان.

در بحث‌هاى آينده پيرامون تعصّب منفى و مثبت نكته اضافه شدن حميّت به جاهليّت روشن‌تر خواهد شد.

[١]-/ فتح، ٢٦