فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٩٥ - اعتقاد به الوهيت و ربوبيت عنصر مقوم عبادت است

اين تسويه و برابر شمردن كه در روز قيامت بدان اعتراف ميكنند وازآن نادم مى گردند، چيست ؟

جزاين نيست كه خدا يكتا و بى نظير وبى مثيل است وآنان براى خدا نظير ومثيلى انگاشته ووحدانيت او را خدشه دار كرده بودند.درست است كه آنان ازنظر پرستش وعبادت نيز آنها را با خدا يكسان مى شمردند،ولى يكسان شمردن در پرستش،معلول عقيده آنان بو د كه اين بتان، به نوعى مانند خدا هستند و در حقيقت إله و رب مى باشند، و دربخشى از امور با او شريكند، وهمين اعتقاد به يكسانى بود كه آنها را به عبادت و پرستش بت مى كشانيد و اگر يك نوع مماثلت وهمسانى ميان آلهه واله واقعى نمى انديشيدند، هرگز پيشانى در برابر آنها به خاك نميسائيدند.

البته لازم نيست كه همسانى از هر نظر حكم فرما باشد.مسلّماً قاطبه عرب ويا اكثريت آنان،معبود هاى خود را آفريدگار جهان نمى انديشيدند وآفريدگارى را از آن خداى واقعى مى دانستند، ولى از نظر تدبير و كارگردانى گروه كثيرى مشرك بودند وتفويض تدبير جهان ويا گوشه اى از آن، درميان آنان رائج بود،و در گذشته ياد آور شديم كه شرك براى نخستين با ر،به صورت شرك در ربوبيت وارد مكه شد، و«هبل » را از آن نظر وار دمكه كردند كه به نظر آنها مى توانست خشكسالى را برطرف كند وباران رحمت بفرستد،واگر هم مسأله شرك در ربوبيت وكارگردانى جهان مطرح نبود،مسلّماً بتها را موجوادتى سرنوشت ساز كه قسمتى از كارهاى خدا را انجام ميدهد،مى پنداشتند، و مى گفتند: مغفرت وشفاعت وسعادت وشقاء از نظر آنان در دست آنها است.

وبه ديگر سخن،مشركان صدر رسالت،براى آنان در انجام امورى مانند : مغفرت، وشفاعت، نوعى استقلال قائل بودند كه مى توانند پرستندگان خود را به