فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٧٥ - اقسام توحيد

شده و همه مسلمانان را به جز گروه خود متهم به شرك مى كنند، فصلى ويا بابى براى تعريف عبادت، اختصاص نداده اند، وغير از كلى گويى كار ديگرى نكردهاند.و چون اين بحث جنبه كليدى دار د، اگر اندكى سخن به درازا كشد واز حالت فشرده بيرو ن آيد ; از خواننده گرامى پوزش مى خواهيم وبراى اينكه اين را ه را به صورت روشن وساده بپيماييم، يك رشته مسائل اساسى را تحت عناوينى جداگانه مى آوريم.

١ـ اقسام توحيد

همانطور كه ياد آور شديم توحيد براى خود وقهراً شرك نيز دربرابر آن اقسامى دارد كه فقط عناوين آنها را با يك تفسير اجمالى مى آوريم.

الف ـ توحيد ذاتى ـ خداى واجب الوجود، يگانه است وبراى او نظير ومانندى نيست، ونيز او بسيط است و ذات او از تركيب پيراسته است.

ب ـ توحيد صفاتى ـ صفات ثبوتى خدا همگى عين ذات اوهستند. البته نه به اين معنا كه خدا فقط ذاتى دارد واز صفاتى مانندعلم و قدرت در وجود او خبرى نيست[١] بلكه ذات از نظر كمال به پايه اى رسيده است كه علم، جدا از ذات وقدرت جدا از واقعيت او نيست، و واقعيت وجود او را اين كمالات تشكيل ميدهد.البته اين نوع از توحيد از آن عدليه است كه معتزله و اماميه در پوشش آن قرار گرفته اند