فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١٤٦ - تفسير حديث

آنها جايز است، چرا پيامبر ازاين سه مسجد نام برده است ؟

پاسخ آن اينست كه چون اين سه مسجد از فضيلت بيشترى برخوردارند،ازاين جهت آن سه مسجد را بالخصوص نام برده است.

استنباط حكم دوم، بسيار ناروا وباطل است، زيرا حديث، درباره مساجد سخن مى گويد، وبرفرض دلالت بايد سفر براى ساير مساجد را تحريم كند نه سفر براى ساير اماكن، اين چه سطحى نگرى است ؟!

حديث دوم مى گويد: فقط سفر براى سه مسجد رواست واگر دلالت اين حديث كافى باشد، فقط ميتواند نسبت به ساير مساجد دلالت كند. يعنى برساند كه سفر براى غير اين مساجد روانيست وبه اصطلاح، حكم نخست را ثابت مى كند، نه حكم دوم را يعنى سفر براى زيارت قبور اولياى خدا را، زيرا آنچه محور بحث نفياً واثباتاً است همان مساجد است، نه قبور صالحان وزائران واگر سفر براى زيارت ويا اقامه نماز، براى برخى از مساجد، ناروا شد، دليل بر ناروايى ديگر مسافرتها نيست كه اصلا در موضوع بحث داخل نيستند.

در اينجا غزالى سخنى دارد ومى گويد: هرگز نميتوان حتى تحريم سفر به سوى ساير مساجد را با اين حديث ثابت كرد، زيرا لسان حديث، لسان ارشاد وراهنمايى است، وآن اينكه چون غير از اين سه مسجد، تمام مساجد، ازنظر فضيلت يكسان ويكنواخت هستند، ديگر صحيح نيست مسلمانى وقت خود را تلف كند ورنج سفر بر خود هموار سازد و به زيارت ديگر مساجد ويا اقامه نماز در آنها برود،زيرا آنچه را كه از ثواب نماز گزاردن در مساجد دور دست، مى طلبد، درمساجد نزديك هم موجود است[١]، مثلا ثواب نماز در مسجد جامع تهران، با ثواب نماز در مسجد جامع شيراز يكى است، جهت ندارد كه مسلمانى خود را به زحمت بيندازد.

آنچه مهم است، صورت سوم از حديث است كه هم اكنون دستاويز وهابيان شده واز آن، چنين برداشت مى كنند كه هرنوع سفر براى زيارت هرنقطه اى، جز به سوى آن سه مسجد، حرام است، وما برا ى تحليل حديث ناچاريم دوباره متن آن را باز گو كنيم:«لاتشدّ الرّحال إلاّ إلى ثلاثة مساجد....»

حال ببينيم اين حديث تا چه حد دلالت دارد. ياد آور مى شويم كه جمله «إلاّ إلى ثلاثة مساجد» مستثنى است وطبعاً مستنى منه آن در تقدير است، وبايد آن را مشخص كرد، تا مضمون حديث روشن شود.

دراينجا دو احتمال وجود دارد:

يكى اينكه مستثنى منه «إلى مسجد» باشد.

دوم اينكه مستثنى منه «إلى مكان »باشد.

بنا برفرض او ل، مدلول حديث، با مدلول صورت دوم حديث يكسان خواهد بودو نتيجه اين مى شود كه به جز اين سه مسجد، به مساجد ديگر بار سفر بسته نميشود.

دراين صورت، دو گفتار قبلى را همين جا تكرار مى كنيم :

يكى اينكه اين حديث، در باره سفر به مساجد نفياً واثباتاً بحث مى كند، چه ارتباطى دارد به سفر به اماكنى كه مسجد نيست ؟