از جانب خلفاِی جور مثل معاوِیه و ِیزِید ـلعَنهم اللهـ باشد؛ بلکه مراد از آن نداِی خاصِّی است که آن ندا از جانب رسول خدا و ائمّۀ معصومِین علِیهمالسّلام مِی‌باشد.

شاهد بر اِین مدّعِیٰ ـکه مراد از آن، خصوصِ نداِی معصوم استـ اِین است که امر به سعِی، دلالت بر وجوب مِی‌کند و وجوب مختص به زمان ائمّه علِیهمالسّلام است؛ چرا‌که هِیچ ِیک از اصحاب قائل به وجوب تعِیِینِی در زمان غِیبت نشده‌اند و نهاِیت نظرشان قول به وجوب تخِیِیرِی است.[١]

پاسخ:مراد از ندا، دخول وقت است

اشکال بر اِین مطلب اِینکه: مراد از ندا به شهادت فهم عُرفِی، کناِیه از دخول وقت مِی‌باشد؛[٢] همان‌گونه که امثال اِین کناِیات که دلالت بر اوقات خاصِّی دارند در کلام عُرف بسِیار ِیافت مِی‌شوند.

دلِیل بر آن اِینکه: اگر فرض کنِیم اِین ندا در زمان رسول خدا ِیا ائمّۀ معصومِین علِیهمالسّلام به هر دلِیلِی مثل نسِیان ِیا غفلت ِیا عصِیان متحقّق نشود و بناِی اِیشان ـعلِیهمالسّلامـ بر انعقاد نماز جمعه باشد؛ به صرف عدم تحقّق ندا قطعاً وجوب برداشته نمِی‌شود، و اِین مطلب قرِینه خواهد بود بر اِینکه خصوصِیّتِی در تعلِیق بر ندا وجود ندارد تا وجوب بر ندا معلّق شود.

به همِین جهت است که عدّۀ کثِیرِی قائل به وجوب کفاِیِیِ اذانِ نماز جمعه براِی مطلّع کردن مردم شده‌اند تا به سمت نماز جمعه بشتابند.

مضافاً به اِینکه حضور در نماز جمعه براِی افرادِی که تا فاصلۀ دو فرسخِی هستند واجب است، و بدِیهِی است چنِین کسِی نمِی‌تواند هنگام ندا به سمت نماز

[١]. حدائق النّاضرة، ج ٩، ص ٤٠٦، با قدرِی اختلاف.

[٢]. اِینکه مراد از ندا دخول در وقت باشد، خلاف ظهور و فهم عرفِی از ندا در آِیۀ شرِیفه مِی‌باشد؛ بلکه در دوَران امر بِین وجوه مختلف اگر نگوِیِیم که مراد از ندا خصوص اذان است ـچنان‌که مؤلّف قدّس سرّه اِین مطلب را متذکّر شده‌اندـ نزدِیکترِین وجه، همان قِیام براِی اقامۀ نماز در شهرها و بلاد است؛ حال اِین قِیام در زمان حضور ائمّه علِیهمالسّلام باشد ِیا در غِیر زمان حضور همانند عصر ما.

و بِیان اِیشان در عبارت: «مضافاً به اِینکه...» قول ما را تأِیِید مِی‌نماِید. (منه عفِی عن جرائمه)