کشف الیقین ت آژیر - علامه حلی - الصفحة ١٢٤ - مبحث ششم در بخشش و كرم
كردند بىآن كه جز آب زلال خوراكى بچشند.
چون روز چهارم فرا رسيد و آنها نذر خود را ادا كردند على (ع)، حسن را با دست راست و حسين را با دست چپ بگرفت و به سوى پيامبر به راه افتاد در حالى كه از شدّت گرسنگى همچون جوجه مىلرزيدند. چون پيامبر آنها را بديد فرمود: اى ابو الحسن! چه سخت و ناگوار است آن چه را بر شما مىبينم. مىروم دخترم فاطمه را ببينم. پس به سوى او به راه افتادند و او را در محرابش يافتند كه از فرط گرسنگى شكمش به پشتش چسبيده و دو چشمش فرو رفته بود. چون پيامبر فاطمه (س) را بديد فرمود: وا ويلاه، يا اللَّه، اهل بيت محمّد از گرسنگى مىميرند. پس جبرئيل (ع) فرود آمد و گفت: اى محمّد! آن را بگير كه خداوند آن را در ميان اهل بيتت گوارا گرداند. حضرت ٦ فرمود: چه بگيريم اى جبرئيل؟ پس اين را براى حضرت (ع) قرائت كرد: هَلْ أَتى عَلَى الْإِنْسانِ[١][٢]
[١] انسان/ ١.
[٢] ابن بطريق در خصائص/ ١٦٦ مىگويد:
« بدان كه اين فصل، نكتههايى را گرد آورده در عدم امكان يافتن همانندى براى سرور ما امير المؤمنين( ع).
از آن جمله است اين كه خود حضرت و دو فرزند و همسرش( ع) از نيكان بودهاند و پاداش آنها بهشت و حرير و همه انواع نعمتهاست و اينها همه در حقّ آنها با وحيى راست در پاسخ به اندكى صدقه آمده است، در حالى كه اگر ديگران مال فراوانى را هم انفاق مىكردند در حقّشان يك آيه هم نازل نمىشد. بر اين اساس ثابت مىشود كه مهم صدقه دهنده است نه صدقه و در اين باره هم همانندى براى آنها نيست».
علّامه مجلسى در بحار الانوار ٣٥/ ٢٥٥- ٢٥٦ مىگويد:
« پس از آن كه دانستيم بنا به اجماع مفسّران و محدّثان، اين سوره در حقّ اصحاب كساء نازل شده است اينك بر ما هويداست كه هيچ خردمند فرزانهاى ترديد روا نمىدارد كه چنين ايثارى جز از امامان نيك براى كسى ميسّر نيست. و اين كه اين سوره به همراه مائده بر ايشان نازل شد دلالت دارد بر شكوه و والايى و ارجمندى ايشان نزد خداوند سبحان و اين كه اختصاص داشتن آنها به اين ارجمندى به همراه ارجمندىهاى ديگرى كه تنها از آن ايشان بوده است موجب قبح مقدّم داشتن ديگران است به آنها كه به هنگام مباهات حتّى يك فخر هم براى اظهار ندارند».
فاضل محقّق ميرزا محمّد شيروانى در رساله مختصرش در تفسير سوره هل اتى( كه نسخهاى خطى است در كتابخانه دانشگاه تهران به شماره ٧٠٠٨ مىگويد:
« اين خود گواه آن است كه آنها از گناه و معصيت و ناهمسويى با امر و نهى الهى مبرّا بودهاند، و اين بدان سبب است كه اين آيه دلالت بر آن دارد كه خداوند سبحان همه آنها را به روز رستخيز از هر كيفرى حفظ خواهد كرد و هر كيفرى هم كه براى شرّ وضع شده است. خداوند اين آيه را نازل كرد تا بر ايشان تلاوت شود. خداوند به آگاهى آنها رسانده است كه به روز رستخيز از كيفر محفوظ و در امان خواهند بود و اين جايز نيست مگر به سبب عصمت آنها از گناهان و لغزشها».
سيّد شبّر در حق اليقين ١/ ٢٧٣ در اين سوره مىگويد:
« اين فضيلتى است كه هيچ كس را در آن با آنها اشتراكى نيست، و خداوند در حقّ آنها قرآنى فرو- فرستاده است كه شب و روز تلاوت مىشود پس چگونه مىشود ديگران به امامت از آنها شايستهتر باشند؟».
شيخ مظفّر در دلائل الصّدق ٢/ ١٧٥- ١٧٧ مىگويد:
« اين داستان، گواه آن است كه فضيلت حسن و حسين و معرفت آن دو به نهايت درجه رسيده است، زيرا اين معرفت در حال كودكى از آن دو صادر شده است تا جايى كه سزاوار آنند كه خداوند در كتاب مجيد خود آنها را بستايد و شهادت دهد كه آن دو در راه خدا اطعام كردهاند و از خداوند مىهراسيدهاند و ترديدى نيست در اين كه اگر چنين امر سترگى از كودكى صادر شود بزرگتر است از مرد سالمندى كه در بيشتر سالهاى عمرش خداى را نشناخته و در كارهاى بزرگ همچون گريز از جنگ از او سرپيچى كرده است، پس حسن و حسين برتر از پيران صحابه بودهاند و ترديدى هم نيست كه امير المؤمنين بنا به نص و اجماع برتر از حسن و حسين بوده است و لذا از همه صحابه برتر است پس او همان امام است».
سيد شرف الدّين در سخن تابندهاى كه با« الفصول المهمّه/ ٢٣٩» چاپ شده است مىگويد:
« اين سوره مباركه همان گونه كه به اين نيكان بشارت مىدهد، دشمنان ستمكار و كافر را نيز از غل و زنجير و عذاب دردناك و آتش فروزنده كه برايشان آماده شده مىترساند. پس اگر در آن دقّت نظر به كار بنديد اين نكته را آشكارا در هر دو سوى آن مىبينيد، چنان كه اين امر بر ژرف كاروان كتاب كريم الهى پوشيده نيست؛ كسانى كه هر سرّى از اسرار بزرگ را مىكاوند و در موضع كلمات تدبّر مىكنند و در حكمت الهى استقصا مىكنند و مىجويند و انديشه به كار مىزنند، كسانى كه هر گاه قرآن مىخوانند گوش مىدهند و از صميم دل آن را مىنيوشند و همه اعضاشان از هيبت آن خشوع مىيابد و از معانى و مقاصد آن پند گيرند و در برابر بايدها و نبايدهاى آن خضوع مىيابند. خداوند ما را از كسانى قرار دهد كه اين چنين بر آنها منّت نهاده كه او ارحم الراحمين است».