ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق - قلانسى نسفى، عبد الله بن محمد - الصفحة ٧٤
و رسول- ٧-[١] خبر داد كه آنكس كه او[٢] را آرزوى بهشت بود علامتش چه بود؟[٣] چنين گفت:[٤] «من اشتاق[٥] إلى الجنّة، [b ٤٩] تسارع إلى الخيرات و من أشفق من النّار، لها عن اللّذات. و من زهد فى الدّنيا، هانت عليه المصيبات». خبر داد كه[٦] هركه را آرزوى بهشت[٧] بود بايد كه[٨] به نيكيها شتابنده بود و هركه از دوزخ ترسنده بود، از معصيتها پرهيز كنند [ه] بود و هركه دل وى بر دنيا سرد شود[٩] رنجهاى دنيا بر دل وى سبك شود.[١٠]
چون كسى بينى كه پندارد كه امّيد من[١١] قوىّ است و به طاعت كاهل بود و به معصيت[١٢] دلير، آن را تمنّا خوانند يعنى آرزو كردن و مولى عزّ و جلّ[١٣] در آرزو بر بندگان دربست چنانكه مىفرمايد: «أَمْ لِلْإِنْسانِ ما تَمَنَّى» [النّجم/ ٢٤]. خبر داد كه هرچه آدمى[١٤] آرزو كند، نيابد. و جاى ديگر گفت قوله تعالى:[١٥] «لَيْسَ بِأَمانِيِّكُمْ وَ لا أَمانِيِّ أَهْلِ الْكِتابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ»[١٦] [النّساء/ ١٢٣]. خبر داد كه كار بر[١٧] آرزوى شما و آن ترسايان و جهودان[١٨] نيست، هركه معصيت بكند[١٩] پاداش آن به وى بكنند. معنى اين آيت آن است- و اللّه اعلم- كه آدمى را آرزو بود كه وى معصيت مىكند و خداى تعالى وى را عقوبت نكند و وى بهشت[٢٠] طلب نكند و مولى عزّ و جلّ[٢١] مرو را بهشت برساند.[٢٢] و اين تمنّى بود [a ٥٠] يعنى آرزو كردن و اين از نفس خيزد. و تمنّى از بهر آن خوانند كه نفس از گزاف آرزو بيرون اندازد بىتأمّل، چه عرب «منى» را از[٢٣] آن «منى» خوانند[٢٤] كه وى بجهد[٢٥] و «منا» را از بهر آن «منا» خوانند كه آنجا سنگ اندازند. و اين از بهر آن گفتيم كه از گزاف بيرون اندازند،[٢٦] چه نفس در دنيا نديده[٢٧] كه كسى به منزل[٢٨] نارفته برسد[٢٩] يا كسى روى به مشرق نهادى به مغرب رسيدى. و نفس را آرزو مىكند وى به راه بهشت نارفته به
[١] - صلى اللّه عليه و سلّم.
[٢] - وى.
[٣] - باشد.
[٤] - چنانكه فرمود.
[٥] - اشتياق.
[٦] - به جاى« خبر داد كه» يعنى.
[٧] -+ درست.
[٨] -« بايد كه» ندارد.
[٩] -+ همه.
[١٠] -+ و.
[١١] -« من» ندارد.
[١٢] -+ ها.
[١٣] - تعالى.
[١٤] -+ را.
[١٥] - جاى ديگر فرموده است.
[١٦] -« من يعمل سوء يجزيه» ندارد.
[١٧] - با.
[١٨] - جهودان و ترسايان.
[١٩] - كند.
[٢٠] -+ را.
[٢١] - تعالى.
[٢٢] - وى را به بهشت رساند.
[٢٣] -+ بهر.
[٢٤] - خواند.
[٢٥] -+ بيرون آيد.
[٢٦] - اندازد.
[٢٧] -+ است.
[٢٨] - منزلى.
[٢٩] -+ و.