اندر آيد نتوانى‌[١] ديدن و اگر ديو با تو ايمان نديدى‌[٢] قصد ايمان تو نكردى‌[٣] چه دزد در خانه ويران به دزدى‌[٤] نرود. و بعضى گفته‌اند از اهل معرفت‌[٥] كه‌[٦] از پاكى ايمان تست.

معنى [b ٣٦] آن است كه به سبب آن وسوسه ايمان تو تازه شود. چه مثال ايمان چون انگشت افروخته است. چون بنده به معاصى و شهوات مشغول شود آن نور ايمان و را[٧] بپوشاند هم‌چون انگشت افروخته كه روزگار[٨] برآيد روى او خاكستر گيرد و روشنايى و تبش كمتر دهد. چون بادى بر وى وزد آن خاكستر را از روى ببرد، انگشت تازه گردد.

چون ابليس ديد كه بنده به معاصى و شهوات مشغول گشت قصد بردن ايمان وى كند به وسوسه‌ها. چون‌[٩] بنده آگاه شود كه ابليس‌[١٠] قصد ايمان من كرده‌[١١] با خويشتن تأمّل كند كه اگر من‌[١٢] ابليس را به معاصى و شهوات اجابت نكردمى ورا قصد ايمان من كى افتادى.[١٣] من بيش وى را به شهوات و معاصى اجابت نكنم تا وى را قصد ايمان من نيفتد.[١٤] آن قصد كردن اين بنده به ماندن شهوات و معاصى هم‌چون باديست كه خاكستر را از روى انگشت ببرد تا انگشت تازه گردد. پس پديد آمد كه‌[١٥] وسوسه ديو[١٦] قوّت ايمان وى گشت.

آورده‌اند[١٧] كه خواجه ابو بكر ورّاق- رحمة اللّه عليه-[١٨] با يكى از بزرگان چنين گفته است كه ابليس‌[١٩] مى‌گويد [a ٣٧] كه من بدان‌[٢٠] ابلهى نيم كه از آغاز مؤمن را به كافرى وسوسه كنم، من نخست مؤمن را به شهوتهاى‌[٢١] حلال حريص كنم، چون به شهوات حلال حريص گشت و هواى تن بر وى چيره گشت، آن‌گاه به معاصى وسوسه كنم تا مرا آسان‌تر بود. چون به معاصى حريص شد، آن‌گاه به كافرى وسوسه كنم تا مرا آسان‌تر بود.

و خواجه ابو تراب نخشبى‌[٢٢] چنين گفته است‌[٢٣] كه هواى تن آيينه ابليس است. اندر

[١] - نتواند.

[٢] - نراندى.

[٣] - نكندى.

[٤] -+ در.

[٥] - بعضى از اهل معرفت چنين گفته‌اند.

[٦] - آن‌كه گفت.

[٧] - وى را.

[٨] - روزگارى.

[٩] - و+.

[١٠] -+ آگاه شده و.

[١١] - كرد.

[١٢] -+ مر.

[١٣] - او را قصد ايمان من نيفتدى.

[١٤] -« من بيش وى ... نيفتد» ندارد.

[١٥] - به ديدن.

[١٦] -+ سبب.

[١٧] - و+.

[١٨] - تعالى.

[١٩] -+ چنين.

[٢٠] - چنان.

[٢١] - شهوات.

[٢٢] - نسفى+ رحمه اللّه تعالى.

[٢٣] - گويد.