و روح را از وى نصيب نيست بل‌كه ضرر است چنان‌كه‌[١] عمر- رضى اللّه‌[٢] عنه- پيش از حرام شدن شراب‌[٣] گفت: «اللّهم أرنا رأيك فى الخمر [a ٣٨] فإنّها متلفة للاموال و مذهبة للعقول». گفت: اى خداوند[٤] رأى خود بنماى‌[٥] در خمر كه وى هلاك‌كننده مالهاست و برنده عقلهاست.[٦] دليل بر آن‌كه چون مرد مست شود وى‌[٧] از كار فروماند، گويى كه در وى عقل نيست.[٨] و عرب شراب‌[٩] را از بهر[١٠] آن «خمر» خوانند[١١] كه وى خرد را بپوشاند[١٢] و چون وى‌[١٣] غذاى نفس بود[١٤] نفس از وى قوّت گيرد.[١٥] همه بديها پديد آيد.

و يكى از شاعران گويد:[١٦]

شعر[١٧]

مرد خرد را نبيذ خورد[١٨] نبايد		زان‌كه خردمند مست خوب نيايد
باده چون‌[١٩] باد است و عقل هم‌چو چراغى‌		بنگر از ان باد[٢٠] بر چراغ چه آيد

و باز شيرينيها غذاى روح است و عقل از وى قوّت گيرد. دليل بر آن‌كه رسول- ٧-[٢١] چنين گفته است:[٢٢] «المؤمن حلو يحبّ الحلاوة». گفت: مؤمن شيرين بود و شيرينى دوست دارد. معنى آن است- و اللّه اعلم- كه از شيرينى قوّت عقل بود و دليل بر آن‌كه آن‌كس كه مى‌[٢٣] خوردن عادت كند بيش شيرينى وى را[٢٤] خوش نيايد چه عقل وى‌[٢٥] مقهور شود.

و چون اين اصل معلوم شد پس تأويل آن‌كه آورده‌اند كه روزى شقيق بلخى رحمه [b ٣٨] اللّه‌[٢٦] به‌[٢٧] تن خويش مى‌گفت‌[٢٨] كه اى تن‌[٢٩] هژده سال از عمر تو برآمد و آرزوى افروشته نخواهى ماندن.[٣٠] مادر شقيق بشنيد،[٣١] پاره‌اى افروشته ساخت و پيش‌

[١] -+ امير المؤمنين.

[٢] -+ تعالى.

[٣] - خمر.

[٤] - خمر.

[٥] -+ ما را.

[٦] - هلاك‌كننده است مالها را و برنده است عقلها را.

[٧] - عقل.

[٨] - نيستى.

[٩] - مى.

[١٠] -« بهر» ندارد.

[١١] - خواند.

[١٢] -+ و خمار سرپوش زنان را گويد.

[١٣] -+ خاصّ.

[١٤] - است.

[١٥] -+ و چون نفس قوّت گرفت.

[١٦] - چنين گفته است.

[١٧] -« شعر» ندارد.

[١٨] - خورده.

[١٩] - چو.

[٢٠] -+ كه.

[٢١] - صلى اللّه عليه و سلّم.

[٢٢] - گفت.

[٢٣] - خمر.

[٢٤] - وى را شيرينى.

[٢٥] - وى را عقل.

[٢٦] -+ تعالى.

[٢٧] - با.

[٢٨] -« كه» ندارد.

[٢٩] -+ چون.

[٣٠] - ماند.

[٣١] - بشنود و.