ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق - قلانسى نسفى، عبد الله بن محمد - الصفحة ٢٦١
شوند. پرسيدند كه كى هلاك شوند؟[١] گفت: آنگاه كه در ميان ايشان نه پرهيز مسلمانى[٢] ماند و نه كرم جاهليّت. بعد از گفته وى[٣] پرهيز اسلام تمام بود عثمان و على را- رضى اللّه عنهما-، و كرم جاهليّت معاويه را،[٤] چون ايشان برفتند، خلق[٥] به حجّاج مبتلا شدند كه او[٦] را نه پرهيز تمام بود و نه كرم تمام، لاجرم خلق در رنج افتادند.
و[٧] پدر من[٨] حكايت كردى كه چون خلافت به عمر عبد العزيز رسيد[٩] با امام حسن بصرى- رحمة اللّه عليه- مشورت كرد[١٠] كه شغل خويش كه را فرمايم؟ و نامهاى نوشت. امام حسن[١١]- رحمة اللّه عليه- نوشت[١٢] كه «من يصحبك لا ينصحك و من ينصحك لا يصحبك فعليك بذوى الاحساب فانّهم اذا لم يتّقوا استحيوا و يكرموا». گفت: آنكس كه با تو صحبت دارد[١٣] ازو نيكو خواهى نيايد و آنكه نصيحت كند با تو صحبت ندارد، پس بر تو باد كه كارهاى خود را به مردم اصلى و بامروّت فرمايى تا اگر پرهيزگار نبود [b ١٦٤] كه از ترس خداى[١٤] خيانت نكند، بارى مروّت باشدش[١٥] كه از خيانت كردن[١٦] شرم دارد و ننگ دارد.
هركه با خلق به مروّت زيد از دو حال بيرون نيست:[١٧] يا ديانت او را به مروّت خواند و يا طبعش بر مروّت و كرم آفريده شده باشد. كسى بود[١٨] كه هر دو معنى بر وى جمع بود،[١٩] علامت آن بود كه آن مروّت كه[٢٠] با خوشى طبع كند و رنجى بدو نرسد[٢١] و اين صفت ابدال و اوليا باشد كه[٢٢] رسول- ٧-[٢٣] فرمود:[٢٤] «انّ بدلاء امّتى لا يدخلون الجنّة بكثرة صوم و لا صلاة[٢٥] دخلوها بسلامة الصّدور و سخاوة النفوس و الرّحمة على جميع الخلق» يعنى[٢٦] ابدالان امّت من در بهشت[٢٧] به بسيارى نماز و روزه نروند[٢٨] بلكه از آن درآيند كه دلهاى ايشان به
[١] -« پرسيدند كه كى هلاك شوند» ندارد.
[٢] - اسلام.
[٣] - از بعد وى چنين گويد.
[٤] -+ بود رضى اللّه تعالى عنه.
[٥] - خلقان.
[٦] - حجاج بن يوسف.
[٧] -+ هم.
[٨] -+ رحمه اللّه تعالى.
[٩] - چون عمر عبد العزيز خليفه شد.
[١٠] - به حسن بصرى رحمه اللّه تعالى نوشت كه خلافت به من افتاد.
[١١] -« امام» ندارد+ بصرى.
[١٢] - جواب نوشت.
[١٣] - كار تو كند.
[١٤] - بيم حقّ سبحانه و تعالى.
[١٥] - مروّتى بود.
[١٦] - ندارد.
[١٧] - از دو بيرون نبود.
[١٨] - باشد.
[١٩] - در وى جمع باشد.
[٢٠] -+ كند.
[٢١] - و بر وى رنج نيارد.
[٢٢] - چه.
[٢٣] - صلى اللّه عليه و سلّم.
[٢٤] - فرموده است.
[٢٥] -+ ولكن.
[٢٦] - رسول صلى اللّه عليه و سلّم فرمود.
[٢٧] - كه در بهشت آيند.
[٢٨] - نيايند.