و خواجه امام ابو القاسم خطيب- رحمه اللّه- چنين مى‌گويد[١] كه در خبر آمده است‌[٢] كه چون مؤمنى مى به دست گيرد، ايمان وى را سوگند دهد به آن خداى كه مرا با تو عطا داده است كه مى را با من جفت نكنى‌[٣] كه‌[٤] من نباشم و بروم. و مراد[٥] ازين آن نيست كه چون بنده مى خورد[٦] در حال ايمان از وى برود كه‌[٧] مذهب سنّت و جماعت آن است كه بنده به گناه كافر نشود.[٨] مراد آن است كه چون مى خوردن دمادم شود، نفس چيره گردد[٩] بر دل و دل بميرد و ايمان برود. و در تنبيه آورده است از رسول- ٧-[١٠] كه‌[١١] گفته است كه نيست هيچ‌كس كه در وى ايمان و مى خوردن پيوسته [a ١٢٤] جمع بود[١٢] الّا ازين دو يكى برود. مراد آن بود[١٣]- و اللّه اعلم- كه ايمانش قوّت كند و از مى خوردن توبه كند يا به شومى پيوسته مى خوردن‌[١٤] ايمانش برود.

و پدر من- رحمه اللّه- از خواجه حاتم- رحمة اللّه عليه- روايت كردى كه وى چنين گفته است كه اگر من روز [ى‌] نخست پاى چپ به مسجد اندر نهم، بر خويشتن از كفر بترسم. پرسيدند: كباير نيست و كباير كفر نى، چه معنى را از كفر بترسى؟[١٥] گفت: از بهر آن‌[١٦] تا عصمت مولى عزّ و جلّ اندر آن ساعت از من باز نايستد، بر من آن خطا نرود و اگر عصمت مولى عزّ و جلّ همراه من نباشد[١٧] مرا از كافرى چه بازدارد؟

و خواجه حكيم- رحمة اللّه عليه- گفته است هركه اچوخيدن را به معصيتها [ى‌] اندك سبك دارد، خطر بود كه مخذول شود و به معصيتهاى كلان اندر افتد و چون مخذولى را سبك دارد، خطر بود كه به كافرى‌[١٨] افتد. پس پديد آمد كه هرچند مهر ايمان بيشتر بود، ترس شدن ايمان بر دل‌[١٩] بيشتر بود و از سبب شدن ايمان پرهيزگارتر بود كه آن معصيت است.[٢٠] چنان‌كه مولى عزّ و جلّ خبر داده است كه‌ «ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساؤُا السُّواى‌ أَنْ‌

[١] - گفتى.

[٢] - چنين آمده است به خبر.

[٣] - مكن.

[٤] - چه.

[٥] - مرادش.

[٦] -+ كافر شود+ در حال و ايمانش برود.

[٧] - چه.

[٨] -+ چه.

[٩] - شود.

[١٠] - صلى اللّه عليه و سلّم.

[١١] -+ چنين.

[١٢] - شود.

[١٣] - است.

[١٤] -+ اندر آيد.

[١٥] - مى‌ترسى.

[١٦] -+ كه.

[١٧] - اگر عصمت مولى تعالى اندر آن ساعت نيايد.

[١٨] -+ اندر.

[١٩] -« بر دل» ندارد.

[٢٠] - و پرهيز از سبب شدن ايمان بيشتر بود و آن معصيت است+ چه بسيار كس را معصيت سبب شدن ايمان گشته است.