زيادتى از[١] دنيا يعنى از حشمت و فراخ‌دستى، وى از مولى تعالى به خشم برخاسته‌[٢] بود. و خواجه حكيم- رحمة اللّه عليه-[٣] گفته است كه بنده را با مولى تعالى جنگ آن بود كه مولى تعالى مر بنده‌[٤] را چنان ندارد كه آرزوى وى بود و چنان‌كه مولى تعالى دارد،[٥] بسند نتواند كردن.

و خواجه ابو القاسم خطيب- رحمة اللّه عليه-[٦] چنين گفتى كه خواجه ابو الحسن كندى- رحمة اللّه عليه-[٧] به سمرقند آمد.[٨] علماى آن روزگار[٩] وى را نيك عزيز مى‌داشتند.

روزى وى چنين گفت‌[١٠] مر علما را[١١] كه مرا به دل مى‌آيد كه شما را به دل آيد كه ابو الحسن مردى روستايى،[١٢] چرا بايدى‌[١٣] كه پاى بر گردن [a ٤١] همه نهد؟[١٤] من پاى بر گردن شما ننهادم،[١٥] شما مرا عزيز مى‌داريد، اگر خواهيد[١٦] كه پاى شما بر گردن همه بود اين نردبان كه نهاده‌ايد،[١٧] بنش به جايگاه است، سرش‌[١٨] بگردانيد. اين‌كه‌[١٩] با مولى تعالى خصومت مى‌كنيد كه چرا ما را چنان نمى‌دارد[٢٠] كه پسند ماست با تن خويش كنيد، اين خصومت كه‌[٢١] چرا چنان نمى‌باشى كه پسند مولاى‌ست عزّ و جلّ.[٢٢]

و خواجه ابو تراب نخشبى- رحمة اللّه عليه-[٢٣] چنين گفته‌[٢٤] كه «خاصّ» آن است كه با تن‌[٢٥] خصومت كند از بهر مولى عزّ و جلّ‌[٢٦] و «عام» آن است كه با مولى عزّ و جلّ‌[٢٧] خصومت كند از بهر تن خويش. و هم‌چنين آن‌كس كه خرد دارد با خلق چنان زيد كه از خلق چشم مى‌دارد و چون نتواند زيستن خصومت با تن خويش كند[٢٨] نه با خلق.

و خواجه حكيم- رحمة اللّه عليه-[٢٩] گفته است كه اگر[٣٠] بنده جهد كند[٣١] چنان زيد كه‌

[١] -« از» ندارد.

[٢] - خواسته.

[٣] - تعالى.

[٤] - به جاى« مولى تعالى مر بنده»، وى.

[٥] -+ وى.

[٦] - تعالى.

[٧] - تعالى.

[٨] -+ و.

[٩] - روزگار علماى آن‌[ كذا].

[١٠] - گفته.

[١١] - مر آن علماى آن روزگار را.

[١٢] -+ است.

[١٣] - بايد.

[١٤] - نهدى.

[١٥] - نه نهاده‌ام ليكن.

[١٦] - خواهد.

[١٧] -+ و.

[١٨] -+ را.

[١٩] - آن‌گاه.

[٢٠] - دارى.

[٢١] -+ ولى اين خصومت با تن خويش كنيد.

[٢٢] - مولى تعالى است.

[٢٣] - تعالى.

[٢٤] -+ است.

[٢٥] -+ خويش.

[٢٦] - تعالى.

[٢٧] - تعالى.

[٢٨] - با تن خويش خصومت كند.

[٢٩] - تعالى+ چنين.

[٣٠] -+ اين.

[٣١] -+ كه.