و خواجه سهل بن عبد اللّه التسترى- رحمة اللّه عليه-[١] چنين گفته است كه هركه سلامت دين خواهد به آخر الزّمان با اين سه گروه خلق صحبت ندارد:[٢] يكى با اميران و[٣] قرّايان و با عالمان جاه‌جوى. و[٤] صحبت با عالمان جاه‌جوى بتر[٥] از صحبت با اين دو گروه ديگر بود.[٦] پرسيدند كه چرا؟ گفت: از بهر آن‌كه عالمان آخر الزّمان نخست آن علم نياموزند كه مر[٧] ايشان را مى‌بايد و آن علم تن‌شناسى است و فريضه نخستين را دست بازداشته‌اند چه طلب‌[٨] آن فريضه آبادان كردن آن جهان است، چه مر ايشان را فرمان است كه به آبادانى آن جهان همّت داريد[٩] و ايشان را همّت به‌[١٠] آبادانى اين جهان گشته‌[١١] است. چون نخست آن علم نياموختند كه مر ايشان را مى‌بايست و از[١٢] فريضه نخستين دست بازداشتند،[١٣] لاجرم علم ايشان هرچند[١٤] بيشتر مى‌شود، حال ايشان بتر مى‌شود.

و هر دل كه از علم سخت شود از همه دل‌ها سخت‌تر شود [b ١٩] و علامت سختى دل آن است‌[١٥] كه دل وى با علم سخت شود. آن بود كه دل وى به تدبيرها و به حيله‌هاى وى بسته شود و تدبير خويش به خداى عزّ و جلّ تسليم نتواند كردن. و هركه را مولى عزّ و جلّ به تدبيرهاى وى ماند هم بدين‌[١٦] جهان ورا[١٧] به دوزخ در[١٨] آورد. چه هم مرين خواجه را پرسيدند كه «هل فى الدّنيا جنّة و نار؟ قال: بلى جنّة الدّنيا ان يلي اللّه امرك، و نار الدّنيا ان يكلك الى تدبيرك». پرسيدند در دنيا بهشت و دوزخ كدام است؟ گفت: بهشت در دنيا آن است كه خداى تعالى كارهاى ترا خود كفايت كند و دوزخ در دنيا آن است كه ترا به تدبيرهاى تو ماند[١٩].-

و خواجه حكيم سمرقندى- رحمة اللّه عليه-[٢٠] گفت كه‌[٢١] هر دانشمندى كه بدخوى بود دليل‌[٢٢] كند كه كسى‌[٢٣] از آدميان به طبع از وى بتر نيست. چه علم آدمى را نيك‌خوى‌

[١] - رحمه اللّه تعالى.

[٢] -+ و نبايد داشت.

[٣] -+ با.

[٤] -+ فتنه.

[٥] -+ است.

[٦] -« بود» ندارد.

[٧] -« مر» ندارد.

[٨] - ارتكاب.

[٩] - دارند.

[١٠] - با.

[١١] - شده.

[١٢] -« از» ندارد.

[١٣] - داشتن.

[١٤] - هرچند علم ايشان.

[١٥] - كس.

[١٦] - درين.

[١٧] - وى را.

[١٨] - دارد.

[١٩] - بازدارد.

[٢٠] -« رحمة اللّه عليه» ندارد.

[٢١] - گفته است.

[٢٢] -+ آن.

[٢٣] - هيچ‌كس.