به اوّل كتاب گفته بوديم كه حضرت رسول- ٧- فرموده است‌[١] كه ايمان به دو بخش است: يك بخش از وى شكر است و يكى صبر،[٢] پس ببايد دانستن كه پارسى «شكر» چه بود و اشتاق وى از كجاست. خواجه محمّد على‌[٣] التّرمذى- رحمه اللّه- مى‌گويد[٤] كه شكر مقلوب «كشر» است و به تازى «كشر» خنديدن بود. و خنده را «كشر» از بهر آن خوانند كه چون كسى بخنديد لبهاى وى گشاده شود و دندان پديد آيد.

هم‌چنين شكر آن‌گاه درست شود كه اسباب نعمت از پيش دل بنده برخيزد تا آن نعمت را از مولى عزّ و جلّ بتواند ديد،[٥] آن‌گاه شكرش درست شود. و آن‌كه خواجه حكيم- رحمة اللّه عليه- گفته است: ديدن‌[٦] نعمت از منعم شكر تمام است [a ١١٣] و گفتار الحمد للّه‌[٧] بر سرى‌[٨] معنى همين است كه چون بنده نعمت را از منعم توانست ديدن به حدّ شاكران درآمد،[٩] اگرچند[١٠] به زبان حكايت نكند. هم‌چنانكه كسى به زبان «الحمد للّه» و شكر[١١] مى‌گويد و ديدار نعمتش‌[١٢] درست نشده است در[١٣] حدّ شاكران نيست‌[١٤] هر چند به زبان‌[١٥] حكايت شكر مى‌گويد[١٦] چون كسى به دل نعمت را[١٧] از مولى عزّ و جلّ‌[١٨]

[١] - كه رسول صلى اللّه عليه و سلّم گفته است.

[٢] - يكى بخش از وى صبر است.

[٣] - محمد بن على.

[٤] - چنين+ مى‌گويد.

[٥] - ديدن.

[٦] - ديدار.

[٧] -+ ربّ العالمين.

[٨] - بر سر اين.

[٩] - درآيد.

[١٠] - و هرچند.

[١١] -« و شكر» ندارد.

[١٢] -+ به دل.

[١٣] - وى به.

[١٤] -+ و اگر.

[١٥] -+ الحمد للّه مى‌گويد.

[١٦] - كند.

[١٧] - نعمت را به دل روشن.

[١٨] - تعالى.