نگاه داريد تن‌هاى خويش را و كسان خويش را از آتش دوزخ.[١] و جاى ديگر فرمود[٢] مصطفى را- ٧-:[٣] «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً» [طه/ ١٣٢].[٤] بفرماى مر اهل خود را نماز كردن و تو شكيبايى كن بر نماز كردن، ما از تو روزى نمى‌خواهيم و ما روزى دهيم مر ترا. و رسول- ٧-[٥] چنين فرمود: «كلّكم راع، و كلّكم مسؤل عن رعيّته». خبر داد: هر يكى‌[٦] از شما شبان‌ايد و هر يكى را پرسند[٧] از رعيّت [a ٢٣] وى. و حكما چنان گفته‌اند كه هر مردى هم‌چون سلطانيست و اندام‌هاى وى‌[٨] حشم وى و زن و فرزند و ستور و برده وى هم‌چون رعيّت وى و بر سلطان واجب بود كه حشم خود را نگاه دارد تا بر رعيّت ستم نكند[٩] و بر سلطان واجب بود[١٠] كه بر رعيّت خويش‌[١١] عدل كند. و عدل آن بود كه هرچيزى را به جايگاه خويش دارد.[١٢] به جايگاه سياست سياست كند تا هيچ ستمكار از بيم وى بر رعيّت وى ستم نكند. و با رحم بود كه‌[١٣] هيچ بى‌گناه از وى نترسد. چه پدرم خواجه ابو بكر قلانسى- رحمة اللّه عليه-[١٤] چنين گفتى‌[١٥] كه حكما چنين گفته‌اند: «شرّ السّلاطين من يخافه البري‌ء». بدترين سلطانان آن بود كه بى‌گناه از وى ترسد.[١٦] پس معلوم شد كه سلطان عادل آن بود كه بى‌گناه از وى نترسد و گناهكار از وى ايمن نبود.

و خواجه حكيم را- رحمة اللّه عليه-[١٧] پرسيدند كه با اهل و فرزندان چگونه معاملت كنيم تا موافق شريعت آيد؟ گفت: به وقت طاعت امير ايشان باشد[١٨] يعنى باشكوه‌[١٩] تا از بيم تو از خانه بيرون نيارند رفتن [b ٢٣] و كارى كردن كه نشايد و[٢٠] به وقت بار كشيدن اسير ايشان باش يعنى اگر وقتى تنگ‌دلى و خشم و خوى بد كنند، رنج ايشان بكش و به وقت طعام خوردن يكى از ايشان باش يعنى نيكوتر مخور و بدتر به ايشان مده،[٢١] چه آن‌

[١] - تن‌هاى خود را از آتش.

[٢] -+ مر.

[٣] - صلى اللّه عليه و على آله و اصحابه و سلّم و گفت.

[٤] -+ يعنى.

[٥] - صلى اللّه عليه و سلّم.

[٦] - صلى اللّه عليه و سلّم.

[٧] - بپرسند.

[٨] -+ چون.

[٩] -« بر سلطان واجب بود كه خشم خود را نگاه دارد تا بر رعيت ستم نكند» ندارد.

[١٠] - است.

[١١] - خود.

[١٢] - نهد.

[١٣] -+ تا.

[١٤] - رحمه اللّه تعالى.

[١٥] - گفته است.

[١٦] - بترسد.

[١٧] - رحمه اللّه تعالى.

[١٨] - اميرشان باش.

[١٩] -+ باش.

[٢٠] -« و» ندارد.

[٢١] - بديشان.