توده‌ها[١] ديد. آرزو كردش‌[٢] كه كاش اين ريگ توده‌ها همه آرد استى و همه از من استى تا همه را صدقه كنم.[٣] مولى عزّ و جلّ‌[٤] به پيغامبر آن زمان‌[٥] وحى فرستاد كه آن مسلمان را بگوى كه ثواب آن‌كه همه ريگها آراد [كذا: آرد] بودى و تو صدقه كردى در راه من، ثواب آن ترا كرامت كردم‌[٦] و آن از آن بود كه نيّت آن مسلمان درست بود.

و نيّت آن‌گاه درست شود كه ديدار دل درست شود و يقين قوّت گيرد،[٧] هم‌چنان‌كه گرويده است مولى تعالى را بتواند ديدن و بهشت را بتواند ديدن و دنيا را بتواند ديدن و چون توانست ديدن، دلش به‌[٨] دنيا سرد شود. و چون كسى‌[٩] كه بر دنيا حريص بود، خطر[١٠] بود كه نيّتش در كارهاى خير درست نبود، چه دل وى اسير نفس و دنيا بود- چنان‌كه ياد كرديم- و تا دل اسير نفس و دنيا نبود[١١] نيّت خير شود.[١٢]

و خواجه حكيم- رحمة اللّه عليه-[١٣] چنين گفته است كه هيچ كارى خير بى‌نيّت درست نشود و نيّت كار دل است و چون دل اسير[١٤] [b ٥٣] دوستى دنيا بود، نيّت آن‌كس درست نيست‌[١٥] تا دل ازين‌[١٦] اسيرى آزاد نشود هر طاعتى كه بكند[١٧] آن طاعت وى را قيمت‌[١٨] نبود و اگر نيّت آن كند تا مولى عزّ و جلّ‌[١٩] او را به بهره‌هاى تن‌[٢٠] برساند و بهره‌هاى دنيا[٢١] يا آنچه داده استش از بهر دين‌[٢٢] و دنيا بر وى نگاه دارد و چون اين نيّت كند نيّت وى درست نبود و علامتش‌[٢٣] آن بود كه هر وقتى كه طاعتى كند و[٢٤] بهره تن و بهره‌هاى دنيا[٢٥] به سلامت بود، وى روزبه‌روز به طاعت حريص‌تر بود و چون آفتى به تن و مال وى‌[٢٦] رسد به‌[٢٧] طاعت كاهل شود و سير شود.[٢٨] و آن تأويل آن است‌[٢٩] كه مولى تعالى‌

[١] - بسيارى توده‌هاى ريگ.

[٢] - آرزوش كرد.

[٣] - اى كاشكى اين توده‌هاى ريگ آردستى و همه آن منستى تا من همه را صدقه كنمى.

[٤] - تعالى.

[٥] - زمانه.

[٦] - آن مسلمان را بگوى كه بى‌آن‌كه آن همه آرد آن تو بودى و صدقه كردى، ما ثواب آن‌همه به ديوان تو آورديم.

[٧] -+ تا.

[٨] - بر.

[٩] -+ بينى.

[١٠] -+ آن.

[١١] - بود.

[١٢] - نيّت خير درست نشود.

[١٣] - تعالى.

[١٤] -+ نفس و.

[١٥] - نبود.

[١٦] -+ دو.

[١٧] -+ همه.

[١٨] - قيمتى.

[١٩] - تعالى.

[٢٠] -+ و دنيا.

[٢١] -« و بهره‌هاى دنيا» ندارد.

[٢٢] - از بهره تن.

[٢٣] - علامت اين.

[٢٤] -« و» ندارد.

[٢٥] - بهره تن و دنيا.

[٢٦] -« وى» ندارد.

[٢٧] - در.

[٢٨] - گردد.

[٢٩] - و اين آن تأويل است.