را بر وى نگمارد[١] و اگر فرزند آدم به جز[٢] مولى تعالى امّيد ندارد[٣] مولى تعالى او[٤] را به كس نماند.[٥] آن‌گاه عبد اللّه بن عمر- رضى اللّه عنهما-[٦] چنين گفت كه اندر دل خود ترس اين شير نيافتم، دانستم كه مولى تعالى اين شير را بر من نگمارد.

و يكى از بزرگان چنين گفته است كه همه امّيد ايمنى مر ترسكارى‌[٧] راست وليكن ايمنى نيست و همه ترس ناايمنى مر ناترسكارى‌[٨] راست وليكن نوميدى نيست، چه ترس اندر[٩] دنيا نشان [b ٤٧] ايمنى قيامت است. هرچند ترس بدين جهان بيشتر، امّيد ايمنى بدان جهان بيشتر.

و خواجه حكيم را- رحمه اللّه-[١٠] كسى چنين گفت كه اگر كسى از من بپرسد[١١] كه از خداى‌[١٢] مى‌ترسى؟ من چه جواب گويم؟[١٣] گفت: چنين گوى كه من مى‌ترسم‌[١٤] كه از آنها[١٥] باشم كه از خداى نمى‌ترسند.[١٦]

و اهل معرفت چنين گفته‌اند كه ترس بر سه نوع است: يك‌[١٧] ترس از روى ايمان است كه مؤمن گرويده است كه از مولى تعالى ببايد ترسيدن و ديگر ترس آن بود كه مؤمن را پديد[١٨] آيد به وقت شنودن و عيد و باز برود و اين از آن بود كه به‌[١٩] دل گذاره نكرده باشد و ديگر ترس حقيقى است كه از يقين خيزد كه بنده را از بى‌ادبى و معصيت و از مشغول بودن به شهوات بازدارد و به غالب حال‌[٢٠] در دل خويش ترس بيابد بى‌تكلّف.

و نيز گفته‌اند كه ترس سبب آبادانى دل است. هر دلى كه در وى ترس نبود، آن دل ويران بود[٢١] و چون از يك كرانه دل ترس بيرون شود از كرانه ديگر معصيت درآيد.

اهل معرفت چنين گفته‌اند كه بنده را چنان بايد كه ترس از[٢٢] مولى عزّ و جلّ‌[٢٣] [a ٤٨] و امّيد به‌[٢٤] مولى عزّ و جلّ بر دل بنده چيره بود تا ترس و امّيد مخلوقان بر دل وى چيرگى‌

[١] - نگماردى.

[٢] -+ از.

[٣] - نداردى.

[٤] - وى.

[٥] - نماندى.

[٦] - رضى اللّه تعالى عنه.

[٧] - ترسكاران.

[٨] - ترسكاران.

[٩] -+ دل در.

[١٠] -« رحمه اللّه» ندارد.

[١١] - پرسند.

[١٢] -+ تعالى.

[١٣] - دهم.

[١٤] - بترسمى.

[١٥] - اينها.

[١٦] - به جاى« كه از خداى نمى‌ترسند» كه نترسى.

[١٧] - يكى.

[١٨] - بر.

[١٩] - بر.

[٢٠] - احوال.

[٢١] - شود.

[٢٢] -« از» ندارد.

[٢٣] - تعالى.

[٢٤] -« به» ندارد.